Samożywność organizmów – test i pytania, biologia klasa 5
Samożywność to sposób odżywiania się polegający na samodzielnym wytwarzaniu pokarmu ze związków nieorganicznych. W tej lekcji poznasz fotosyntezę oraz organizmy, które potrafią odżywiać się samodzielnie.
Najważniejsze w 30 sekund
- Organizmy samożywne nazywa się producentami.
- Fotosynteza zachodzi w chloroplastach przy udziale światła słonecznego.
- Substratami fotosyntezy są dwutlenek węgla i woda, a produktami glukoza i tlen.
- Rośliny, glony i niektóre bakterie są samożywne.
- Chemosynteza to wytwarzanie pokarmu z energii reakcji chemicznych, bez udziału światła.
Test: Samożywność – 10 pytań
Jak nazywamy organizmy odżywiające się samożywnie?
- A) Konsumenci
- B) Producenci
- C) Destruenci
- D) Pasożyty
Gdzie zachodzi fotosynteza?
- A) W mitochondrium
- B) W chloroplaście
- C) W jądrze komórkowym
- D) W wakuoli
Jakie substancje są substratami fotosyntezy?
- A) Glukoza i tlen
- B) Dwutlenek węgla i woda
- C) Azot i wodór
- D) Skrobia i woda
Co powstaje w wyniku fotosyntezy?
- A) Dwutlenek węgla i woda
- B) Glukoza i tlen
- C) Azot i tlenek węgla
- D) Woda i sól mineralna
Jaki barwnik umożliwia pochłanianie światła w fotosyntezie?
- A) Hemoglobina
- B) Chlorofil
- C) Karoten
- D) Melanina
Czym jest chemosynteza?
- A) Wytwarzaniem pokarmu z energii światła
- B) Wytwarzaniem pokarmu z energii reakcji chemicznych
- C) Trawieniem pokarmu
- D) Oddychaniem beztlenowym
Które organizmy są przykładem samożywnych?
- A) Grzyby i zwierzęta
- B) Rośliny i glony
- C) Pasożyty i bakterie chorobotwórcze
- D) Drapieżniki
Czym jest glukoza dla rośliny?
- A) Odpadem
- B) Źródłem energii i budulcem
- C) Truciną
- D) Produktem oddychania beztlenowego
Gdzie najczęściej zachodzi chemosynteza?
- A) Na szczytach gór
- B) W miejscach bez dostępu do światła, np. w głębinach
- C) W liściach drzew
- D) W atmosferze
Jakie znaczenie mają producenci w łańcuchu pokarmowym?
- A) Są ostatnim ogniwem
- B) Są podstawą łańcucha pokarmowego
- C) Nie biorą udziału w łańcuchu
- D) Rozkładają materię organiczną
Czym jest samożywność
Samożywność, zwana też autotrofizmem, to zdolność organizmu do samodzielnego wytwarzania związków organicznych, które służą mu jako pokarm, z prostych substancji nieorganicznych, takich jak dwutlenek węgla i woda. Organizmy samożywne nazywane są producentami, ponieważ to one jako pierwsze w łańcuchu pokarmowym wytwarzają materię organiczną wykorzystywaną potem przez inne organizmy.
Do organizmów samożywnych należą przede wszystkim rośliny zielone, glony oraz niektóre bakterie, na przykład sinice. Dzięki samożywności organizmy te nie muszą pobierać gotowego pokarmu z otoczenia, lecz produkują go same, wykorzystując energię świetlną lub energię chemiczną.
Fotosynteza – proces wytwarzania pokarmu
Fotosynteza to najważniejszy proces samożywności, zachodzący w chloroplastach komórek roślinnych dzięki obecności zielonego barwnika zwanego chlorofilem. W czasie fotosyntezy roślina pobiera z powietrza dwutlenek węgla przez aparaty szparkowe liści oraz wodę z gleby za pomocą korzeni, a następnie, wykorzystując energię światła słonecznego, przekształca te substancje w cukier (glukozę) i tlen.
Powstały w fotosyntezie tlen jest uwalniany do atmosfery i wykorzystywany przez większość organizmów do oddychania, w tym przez samą roślinę i przez ludzi. Glukoza natomiast służy roślinie jako źródło energii oraz budulec do produkcji innych związków, na przykład skrobi magazynowanej w korzeniach, łodygach czy nasionach.
Chemosynteza i znaczenie samożywności
Niektóre bakterie, zwane chemosyntetyzującymi, wytwarzają związki organiczne nie dzięki energii światła, lecz dzięki energii uwalnianej podczas reakcji chemicznych, na przykład utleniania związków siarki lub żelaza. Proces ten nazywamy chemosyntezą i zachodzi on często w miejscach pozbawionych dostępu do światła słonecznego, jak głębiny oceaniczne.
Samożywność ma ogromne znaczenie dla całej przyrody, ponieważ organizmy samożywne są podstawą wszystkich łańcuchów pokarmowych na Ziemi i producentami tlenu niezbędnego do oddychania. Bez roślin i innych organizmów samożywnych życie zwierząt i ludzi, zależnych od gotowego pokarmu, nie byłoby możliwe.
Co trzeba umieć
- Zdefiniować samożywność i podać jej przykłady.
- Opisać przebieg i warunki fotosyntezy.
- Wymienić substraty i produkty fotosyntezy.
- Wyjaśnić, czym jest chemosynteza.
- Wskazać znaczenie organizmów samożywnych dla przyrody.
Typowe błędy
- Mylenie substratów fotosyntezy (CO2 i woda) z produktami (glukoza i tlen).
- Przekonanie, że wszystkie bakterie są cudzożywne.
- Mylenie fotosyntezy z oddychaniem komórkowym.
- Zapominanie, że fotosynteza wymaga światła, a chemosynteza nie.
Krótkie pytania i odpowiedzi
Co to jest autotrofizm?
Inna nazwa samożywności, czyli zdolności do samodzielnego wytwarzania pokarmu.
Jaką rolę pełnią aparaty szparkowe?
Umożliwiają pobieranie dwutlenku węgla z powietrza i wymianę gazową w liściu.
Dlaczego tlen powstały w fotosyntezie jest ważny dla innych organizmów?
Jest wykorzystywany przez większość organizmów do oddychania komórkowego.
Co to są sinice?
Bakterie zdolne do przeprowadzania fotosyntezy.
Co magazynuje roślina jako zapas energii?
Skrobię powstałą z glukozy, magazynowaną np. w korzeniach i nasionach.
FAQ
Czy fotosynteza może zachodzić w nocy?
Nie, fotosynteza wymaga światła słonecznego, więc zachodzi tylko w dzień.
Dlaczego organizmy samożywne nazywamy producentami?
Ponieważ wytwarzają materię organiczną ze związków nieorganicznych, stanowiąc w ten sposób podstawę i pierwsze ogniwo w łańcuchu pokarmowym dla innych organizmów.
Czy bakterie chemosyntetyzujące potrzebują światła do wytwarzania pokarmu?
Nie, czerpią energię z reakcji chemicznych, a nie ze światła.
Co się dzieje z tlenem powstałym podczas fotosyntezy?
Jest uwalniany do atmosfery i wykorzystywany przez organizmy do oddychania.
Czy wszystkie rośliny są samożywne?
Zdecydowana większość roślin jest samożywna. Istnieją jednak nieliczne wyjątki, takie jak rośliny pasożytnicze (np. kanianka), które utraciły zdolność do fotosyntezy i czerpią pokarm od innych roślin.
Stwórz własny test · Zrób fiszki
Poprzednia lekcja: Komórka roślinna. Inne rodzaje komórek Następna lekcja: Cudzożywność