Sposoby oddychania organizmów – test i pytania, biologia klasa 5
Oddychanie to proces, dzięki któremu organizmy pozyskują energię z pokarmu. Różne grupy organizmów wykształciły odmienne narządy i sposoby wymiany gazowej, dostosowane do środowiska, w którym żyją.
Najważniejsze w 30 sekund
- Oddychanie tlenowe zachodzi z udziałem tlenu i uwalnia dużo energii.
- Rośliny oddychają przez aparaty szparkowe i przetchlinki w łodygach.
- Ryby pobierają tlen rozpuszczony w wodzie za pomocą skrzeli.
- Owady oddychają przez tchawki, a płazy dodatkowo przez skórę.
- Niektóre bakterie i drożdże prowadzą oddychanie beztlenowe (fermentację).
Test: Sposoby oddychania organizmów – 10 pytań
Czym jest oddychanie komórkowe?
- A) Procesem uwalniania energii z pokarmu w komórce
- B) Wymianą gazową w płucach
- C) Procesem fotosyntezy
- D) Wydalaniem moczu
Przez co rośliny lądowe wymieniają gazy w liściach?
- A) Przetchlinki brzuszne
- B) Aparaty szparkowe
- C) Skrzela
- D) Tchawki
Jakim narządem oddychają ryby?
- A) Płucami
- B) Skórą
- C) Skrzelami
- D) Tchawkami
Czym oddychają owady?
- A) Płucami
- B) Skrzelami
- C) Systemem tchawek
- D) Skórą
Dlaczego płazy muszą żyć blisko wody?
- A) Bo mają skrzela
- B) Bo oddychają dodatkowo przez wilgotną skórę
- C) Bo nie mają płuc
- D) Bo boją się suszy
Co to jest fermentacja?
- A) Oddychanie tlenowe
- B) Rodzaj fotosyntezy
- C) Oddychanie beztlenowe
- D) Wydalanie
Który produkt powstaje dzięki fermentacji mlekowej?
- A) Chleb
- B) Jogurt
- C) Wino
- D) Ocet
Skąd korzenie rośliny lądowej pobierają tlen niezbędny do oddychania?
- A) Z powietrza znajdującego się w glebie między jej grudkami
- B) Z wody pobieranej przez włośniki
- C) Z aparatów szparkowych na liściach
- D) Wytwarzają go samodzielnie w procesie fotosyntezy
Gdzie w komórce zachodzi uwalnianie energii z udziałem tlenu?
- A) W jądrze
- B) W mitochondriach
- C) W chloroplastach
- D) W wakuoli
Co powstaje jako produkty uboczne oddychania tlenowego?
- A) Tlen i glukoza
- B) Dwutlenek węgla i woda
- C) Azot i wodór
- D) Chlorofil i skrobia
Oddychanie komórkowe
Oddychanie komórkowe to proces rozkładu substancji odżywczych, głównie glukozy, w obecności tlenu. W jego wyniku powstaje energia potrzebna do wzrostu, ruchu i innych czynności życiowych, a także dwutlenek węgla i woda jako produkty uboczne. Proces ten zachodzi we wszystkich żywych komórkach, niezależnie od tego, czy organizm jest rośliną, zwierzęciem czy grzybem.
Oddychanie komórkowe różni się od wymiany gazowej, czyli pobierania tlenu ze środowiska i oddawania dwutlenku węgla. Wymiana gazowa to tylko etap umożliwiający dostarczenie tlenu do komórek, natomiast właściwe uwalnianie energii zachodzi wewnątrz komórki, w strukturach zwanych mitochondriami.
Oddychanie u roślin
Rośliny wymieniają gazy przez małe otwory w liściach zwane aparatami szparkowymi oraz przez przetchlinki znajdujące się na zdrewniałych łodygach. Korzenie pobierają tlen całą swoją powierzchnią z powietrza znajdującego się między grudkami gleby. W dzień rośliny jednocześnie fotosyntetyzują i oddychają, dlatego część tlenu wykorzystują same, a resztę uwalniają do otoczenia. Nocą, gdy fotosynteza ustaje, rośliny pobierają tlen i wydalają dwutlenek węgla.
Korzenie roślin lądowych pobierają tlen z powietrza znajdującego się między grudkami gleby. Z tego powodu zbyt mocne podlewanie lub zbicie ziemi utrudnia roślinom oddychanie i może prowadzić do ich obumierania. Rośliny wodne, takie jak rdestnica, mają specjalne kanały powietrzne transportujące tlen do zanurzonych części.
Oddychanie zwierząt lądowych i wodnych
Zwierzęta wodne, na przykład ryby, pobierają tlen rozpuszczony w wodzie za pomocą skrzeli zbudowanych z cienkich blaszek bogato unaczynionych. Woda przepływa przez skrzela, a tlen przenika do krwi, natomiast dwutlenek węgla jest usuwany w przeciwnym kierunku. Skrzela mają dużą powierzchnię, co ułatwia sprawną wymianę gazową nawet przy niskim stężeniu tlenu w wodzie.
Owady oddychają za pomocą rozgałęzionego systemu tchawek, które otwierają się na zewnątrz przetchlinkami na odwłoku. Tchawki doprowadzają powietrze bezpośrednio do tkanek, z pominięciem krwi. Płazy, takie jak żaby, oddychają płucami, ale dodatkowo przez wilgotną skórę, dlatego muszą żyć w pobliżu wody, by skóra nie wysychała.
Oddychanie beztlenowe
Niektóre organizmy, na przykład drożdże czy bakterie fermentacji mlekowej, mogą pozyskiwać energię bez udziału tlenu w procesie zwanym fermentacją. Fermentacja alkoholowa drożdży wykorzystywana jest w piekarnictwie do spulchniania ciasta, a fermentacja mlekowa bakterii służy do produkcji jogurtów i kiszonek. Oddychanie beztlenowe daje znacznie mniej energii niż tlenowe.
Co trzeba umieć
- Wyjaśnić, czym jest oddychanie komórkowe.
- Wskazać narządy oddechowe roślin, ryb, owadów i płazów.
- Porównać oddychanie tlenowe i beztlenowe.
- Opisać budowę i funkcję skrzeli.
- Podać przykłady zastosowania fermentacji przez człowieka.
Typowe błędy
- Mylenie oddychania komórkowego z wymianą gazową w płucach czy skrzelach.
- Przekonanie, że rośliny tylko fotosyntetyzują, a nie oddychają.
- Mylenie tchawek owadów z tchawicą kręgowców.
- Twierdzenie, że fermentacja daje więcej energii niż oddychanie tlenowe.
Krótkie pytania i odpowiedzi
Jaką funkcję pełnią mitochondria?
Są miejscem oddychania komórkowego, w którym uwalniana jest energia.
Dlaczego nocą rośliny pobierają tlen z otoczenia?
Bo w nocy ustaje fotosynteza, a trwa tylko oddychanie, które wymaga tlenu.
Jak zbudowane są skrzela ryb?
Z cienkich, bogato unaczynionych blaszek o dużej powierzchni wymiany gazowej.
Do czego wykorzystuje się fermentację alkoholową?
Do spulchniania ciasta w piekarnictwie dzięki działaniu drożdży.
Dlaczego nadmierne podlewanie szkodzi korzeniom?
Bo woda wypełnia przestrzenie w glebie i utrudnia korzeniom dostęp do tlenu.
Czym różni się oddychanie tlenowe od beztlenowego?
Tlenowe wymaga tlenu i daje dużo energii, beztlenowe zachodzi bez tlenu i daje jej mniej.
FAQ
Czy wszystkie rośliny mają aparaty szparkowe?
Większość roślin lądowych ma aparaty szparkowe w liściach, choć ich liczba i rozmieszczenie różnią się między gatunkami.
Czy ryby mogą oddychać powietrzem atmosferycznym?
Niektóre gatunki ryb, np. bojowniki, potrafią oddychać powietrzem atmosferycznym dzięki specjalnemu narządowi zwanemu labiryntem. Jednak większość ryb może pobierać jedynie tlen rozpuszczony w wodzie.
Dlaczego żaby giną, gdy ich skóra wyschnie?
Skóra płazów uczestniczy w wymianie gazowej tylko wtedy, gdy jest wilgotna, dlatego wysuszenie uniemożliwia im oddychanie.
Czy drożdże są roślinami?
Nie, drożdże to grzyby jednokomórkowe zdolne do fermentacji alkoholowej.
Stwórz własny test · Zrób fiszki
Poprzednia lekcja: Cudzożywność Następna lekcja: Klasyfikacja organizmów