Młoda Polska – najważniejsze cechy epoki, kierunki i test (klasa 3 liceum)

Młoda Polska to epoka, w której na sprawdzianie pytania padają głównie o nastroje końca wieku, kierunki artystyczne i lektury (Wesele, Chłopi). Zanim zaczniesz czytać utwory, opanuj ramy czasowe, filozofię, nazwy kierunków i najważniejszych twórców – z tego buduje się każde zadanie.

Najważniejsze informacje

Nazwa pochodzi od cyklu artykułów Artura Górskiego „Młoda Polska” (1898, czasopismo „Życie”). Młodzi artyści chcieli odciąć się od „starych” pozytywistów.

Co trzeba zapamiętać na sprawdzian

• Bunt przeciw pozytywizmowi – rozczarowanie nauką, rozumem i utylitaryzmem; nauka nie odpowiedziała na pytania o sens życia.
• Filozofia: Schopenhauer (życie to cierpienie, ucieczka w sztukę, nirwanę i kontemplację), Nietzsche (nadczłowiek, „Bóg umarł”, wola mocy), Bergson (intuicja ważniejsza od rozumu).
• Kryzys wartości i poczucie schyłku – stąd dekadentyzm.
• Artysta jako wybraniec – cygan, samotnik, stojący ponad tłumem „filistrów” (mieszczan).
• Sztuka dla sztuki – sztuka nie ma służyć społeczeństwu (jak w pozytywizmie), tylko wyrażać „nagą duszę” (Stanisław Przybyszewski, manifest „Confiteor”, 1899).

Kierunki i prądy epoki

• Dekadentyzm – poczucie schyłku cywilizacji, zniechęcenie, apatia, pesymizm, ucieczka w nirwanę (Tetmajer, „Koniec wieku XIX”).
• Symbolizm – świat widzialny jest tylko znakiem głębszej rzeczywistości; wieloznaczne symbole (Wesele, „Chochoły”).
• Impresjonizm – utrwalanie chwilowego wrażenia, światła, koloru, nastroju (opisy przyrody u Tetmajera i w „Chłopach”).
• Ekspresjonizm – krzyk, ból, dramatyczne emocje, deformacja (Kasprowicz, „Dies irae” z cyklu „Hymny”).
• Naturalizm – człowiek zdeterminowany biologią i środowiskiem, brutalne szczegóły (fragmenty „Chłopów”).
• Neoromantyzm – powrót do idei romantyzmu: indywidualizm, sprawa narodowa, mistycyzm (Wyspiański, Żeromski).

Porównanie czterech najczęściej mylonych kierunków znajdziesz w artykule Dekadentyzm, symbolizm, impresjonizm i ekspresjonizm – czym się różnią?.

Chłopomania

Chłopomania to fascynacja inteligencji wsią, strojem i kulturą ludową. Symbol zjawiska: ślub poety Lucjana Rydla z chłopką Jadwigą Mikołajczykówną w Bronowicach (1900) – ten ślub stał się kanwą „Wesela”. Druga strona chłopomanii to powierzchowność: inteligenci podziwiali wieś, ale nie rozumieli chłopów.

Najważniejsi twórcy

Najważniejsze motywy epoki

• śmierć, przemijanie, nicość i nirwana,
• miasto jako miejsce zła i samotności,
• natura (zwłaszcza Tatry) jako ukojenie,
• kobieta fatalna (femme fatale) i miłość-cierpienie,
• artysta i jego samotność wobec tłumu,
• naród i wieś – mit wspólnoty („Wesele”), rytm natury („Chłopi”).

Najczęstsze pytania na kartkówce lub sprawdzianie

1. Podaj ramy czasowe Młodej Polski i wyjaśnij pochodzenie nazwy.
2. Jakie poglądy Schopenhauera i Nietzschego wpłynęły na epokę?
3. Czym jest dekadentyzm? Podaj przykład utworu.
4. Na czym polegała chłopomania?
5. Wyjaśnij hasło „sztuka dla sztuki”.
6. Wymień trzy kierunki artystyczne epoki i ich cechy.

Najczęstsze błędy

1. Młoda Polska = dwudziestolecie. Nie – kończy się w 1918 r., dwudziestolecie trwa 1918–1939.
2. „Sztuka dla sztuki” to hasło pozytywizmu. Odwrotnie – pozytywiści chcieli sztuki użytecznej.
3. Impresjonizm = ekspresjonizm. Impresjonizm to wrażenie i nastrój, ekspresjonizm – krzyk i silna emocja.
4. Chłopomania = realne rozwiązanie problemów wsi. Była raczej modą inteligencji.

Szybka powtórka – checklista

• Znam daty 1890–1918 i nazwisko Artura Górskiego.
• Umiem opisać filozofię Schopenhauera, Nietzschego i Bergsona w jednym zdaniu każdą.
• Rozróżniam 6 kierunków epoki.
• Wyjaśnię chłopomanię na przykładzie ślubu Rydla.
• Przypiszę utwory do twórców.

Dalej przeczytaj: Koniec wieku XIX – interpretacja, Wesele – streszczenie i symbole oraz Chłopi – bohaterowie i motywy.

Sprawdź się

Rozwiąż mini-test poniżej. Masz notatki z lekcji o Młodej Polsce? Zamień je w test w generatorze testów. Wszystkie materiały: Klasa 3 liceum.

Pełne opracowania lektur z tej epoki

Streszczenie, bohaterowie, plan wydarzeń i test online: Moralność pani Dulskiej · Ludzie bezdomni.

Na przełomie pozytywizmu i Młodej Polski: Siłaczka – wcześniejsze opowiadanie Żeromskiego o idealistce i konformiście, zapowiadające dylemat doktora Judyma.