Profilaktyka zdrowotna — co to jest?

Profilaktyka zdrowotna to działania, które mają zapobiegać chorobom albo wykrywać je jak najwcześniej. Przykłady to szczepienia, zdrowy styl życia, bilanse zdrowia i badania przesiewowe.

Najważniejsze informacje

Słowo „profilaktyka” pochodzi z greki i oznacza zapobieganie.
Profilaktyka pierwszorzędowa zapobiega powstaniu choroby (np. szczepienia, mycie rąk).
Profilaktyka drugorzędowa to wczesne wykrywanie choroby (np. badania przesiewowe).
Profilaktyka trzeciorzędowa ogranicza skutki choroby, która już wystąpiła (np. rehabilitacja).
Bilanse zdrowia to okresowe badania dzieci i młodzieży u lekarza.

Na czym polega profilaktyka?

Profilaktyka to „działanie zanim”. Zamiast czekać, aż pojawi się problem, robimy rzeczy, które zmniejszają ryzyko choroby albo pozwalają zauważyć ją wcześnie, kiedy łatwiej ją leczyć.

Trzy rodzaje profilaktyki

W podręcznikach najczęściej wyróżnia się trzy poziomy:

Pierwszorzędowa (pierwotna) — zapobieganie chorobie: szczepienia, higiena, ruch, zdrowe odżywianie, kask na rowerze.
Drugorzędowa (wtórna) — wczesne wykrywanie: badania przesiewowe, np. badanie wzroku czy pomiar ciśnienia.
Trzeciorzędowa — ograniczanie skutków choroby i zapobieganie powikłaniom: leczenie, rehabilitacja.

Profilaktyka w życiu ucznia

Uczniowie korzystają z profilaktyki w szkole i u lekarza: przez bilanse zdrowia, szczepienia zgodne z kalendarzem szczepień, wizyty u dentysty czy opiekę pielęgniarki szkolnej. Decyzje o badaniach i szczepieniach podejmuje się razem z rodzicami i lekarzem.

Przykłady

Szczepienie — profilaktyka pierwszorzędowa.
Badanie wzroku w szkole, które wykrywa wadę — profilaktyka drugorzędowa.
Ćwiczenia z fizjoterapeutą po złamaniu — profilaktyka trzeciorzędowa.

Co warto zapamiętać

Profilaktyka = zapobieganie i wczesne wykrywanie.
Trzy poziomy: zapobieganie, wczesne wykrywanie, ograniczanie skutków.
Zdrowy styl życia to też profilaktyka.

Najczęstsze pytania

Czy mycie rąk to profilaktyka?

Tak — to przykład profilaktyki pierwszorzędowej, bo zmniejsza ryzyko infekcji.

Co to jest bilans zdrowia?

To okresowe badanie dziecka lub nastolatka u lekarza, podczas którego ocenia się m.in. rozwój, wzrost i wagę, wzrok i słuch.

Sprawdź się — mini-test

Profilaktyka zdrowotna to przede wszystkim:
- A) Leczenie w szpitalu
- B) Zapobieganie chorobom i ich wczesne wykrywanie
- C) Uprawianie sportu wyczynowego
- D) Branie leków bez potrzeby
Szczepienie to przykład profilaktyki:
- A) Pierwszorzędowej
- B) Drugorzędowej
- C) Trzeciorzędowej
- D) To nie jest profilaktyka
Badania przesiewowe służą do:
- A) Leczenia złamań
- B) Wczesnego wykrywania chorób
- C) Rehabilitacji
- D) Mierzenia sprawności sportowej
Rehabilitacja po urazie to profilaktyka:
- A) Pierwszorzędowa
- B) Drugorzędowa
- C) Trzeciorzędowa
- D) Żywieniowa

Uczysz się tego tematu? Wgraj swoje notatki, zdjęcie lub PDF do SpytajMnie i wygeneruj test albo fiszki. Wygeneruj test · Zrób fiszki

Powiązane artykuły

Wszystkie tematy: Zdrowie fizyczne · Edukacja zdrowotna

Materiał ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani psychologa.