Mapa i skala – test i sprawdzian, geografia klasa 5

Skala określa pomniejszenie odległości na mapie względem rzeczywistości w terenie. Rodzaje skali: liczbowa (np. 1:10 000), mianowana (1 cm – 100 m) oraz liniowa. Rozwiąż test, a następnie sprawdź pojęcia i zastosowania, w których pojawiły się błędy.

Najważniejsze w 30 sekund

Skala określa pomniejszenie odległości na mapie względem rzeczywistości w terenie.
Rodzaje skali: liczbowa (np. 1:10 000), mianowana (1 cm – 100 m) oraz liniowa.
Ukształtowanie powierzchni przedstawia się za pomocą poziomic i barw hipsometrycznych.

Test: Mapa i skala – 22 pytania

Skala 1 : 100 000 to w zapisie mianowanym:
- A) 1 cm – 10 km
- B) 1 cm – 1 km
- C) 1 cm – 100 m
- D) 1 cm – 10 m
Na mapie 3 cm, skala 1 cm – 2 km. Odległość w terenie:
- A) 5 km
- B) 1,5 km
- C) 6 km
- D) 32 km
Wysokość mierzona od poziomu morza to wysokość:
- A) względna
- B) bezwzględna
- C) warstwicowa
- D) hipsometryczna
Linie łączące punkty o tej samej wysokości to:
- A) południki
- B) równoleżniki
- C) poziomice
- D) izotermy
Forma terenu z gęstymi poziomicami oznaczającymi wzrost wysokości do środka to:
- A) dolina
- B) kotliny
- C) stroma góra
- D) łagodne wzgórze
Kolor żółty na mapie hipsometrycznej oznacza:
- A) niziny
- B) wyżyny
- C) góry
- D) depresje
Wysokość Mount Everest wynosi 8848 m n.p.m. Jest to wysokość:
- A) względna
- B) bezwzględna
- C) nad poziomem gruntu
- D) w skali 1:1
Która skala pozwoli narysować najbardziej szczegółowy plan pokoju?
- A) 1 : 100
- B) 1 : 10 000
- C) 1 : 1 000 000
- D) 1 : 10
Depresje na mapie oznacza się kolorem:
- A) niebieskim
- B) jasnozielonym
- C) ciemnozielonym
- D) żółtym
Odległość między punktem A (200 m n.p.m.) a punktem B (550 m n.p.m.) wynosi:
- A) 750 m
- B) 350 m
- C) 550 m
- D) 200 m
Skala 1 : 25 000. Ile to metrów w terenie dla 1 cm na mapie?
- A) 25 m
- B) 250 m
- C) 2500 m
- D) 2,5 km
Co jest niezbędne do zorientowania mapy w terenie za pomocą obiektów?
- A) tylko kompas
- B) linijka
- C) identyfikacja co najmniej dwóch obiektów w terenie i na mapie
- D) znajomość skali
Kierunek E na mapie to:
- A) zachód
- B) wschód
- C) północ
- D) południe
Uproszczony rysunek małego obszaru, bez uwzględniania krzywizny Ziemi to:
- A) globus
- B) mapa świata
- C) plan
- D) zdjęcie satelitarne
Punktowa forma terenu to np.:
- A) rzeka
- B) szczyt góry
- C) las
- D) jezioro
Jaki przyrząd służy do wyznaczania kierunku północnego magnetycznego?
- A) goniometr
- B) barometr
- C) kompas
- D) termometr
Jeśli poziomice tworzą zamknięte pętle, a ich wartości maleją do środka, to jest to:
- A) góra
- B) dolina
- C) kotlina
- D) przełęcz
1 cm na mapie odpowiada 5 km w terenie. Skala liczbowa to:
- A) 1 : 500
- B) 1 : 5 000
- C) 1 : 50 000
- D) 1 : 500 000
Co to jest siatka kartograficzna na mapie?
- A) sieć dróg
- B) obraz południków i równoleżników na płaszczyźnie
- C) podziałka liniowa
- D) legenda
Czytanie mapy okolicy pozwala:
- A) tylko liczyć skalę
- B) poznać ukształtowanie i obiekty w pobliżu
- C) przewidzieć pogodę
- D) zmierzyć głębokość oceanu
Metoda sygnaturowa na mapie służy do:
- A) pokazywania wysokości
- B) oznaczania obiektów za pomocą znaków (sygnatur)
- C) łączenia punktów o tej samej temperaturze
- D) rysowania granic
Górna krawędź arkusza mapy zazwyczaj wskazuje:
- A) południe
- B) wschód
- C) zachód
- D) północ

Najważniejsze w 5 minut

Skala określa pomniejszenie odległości na mapie względem rzeczywistości w terenie.
Rodzaje skali: liczbowa (np. 1:10 000), mianowana (1 cm – 100 m) oraz liniowa.
Ukształtowanie powierzchni przedstawia się za pomocą poziomic i barw hipsometrycznych.
Poziomice to linie łączące punkty o tej samej wysokości n.p.m. (wysokość bezwzględna).
Wysokość względna to różnica wysokości między dwoma punktami w terenie.
Legenda mapy zawiera objaśnienie wszystkich symboli liniowych, punktowych i barw.

Co musisz umieć na sprawdzian

Zamieniać rodzaje skali i obliczać rzeczywiste odległości w terenie.
Wyznaczać wysokość bezwzględną punktu na podstawie poziomic na mapie.
Obliczać wysokość względną między szczytem a podnóżem wzniesienia.
Rozpoznawać formy terenu: wzniesienia, doliny, kotliny na rysunku poziomicowym.
Orientować mapę za pomocą kompasu lub charakterystycznych obiektów w terenie.
Odczytywać informacje z mapy topograficznej i planu miasta.

Lekcje w tym dziale

Mapa i skala
Odległości na mapie i w terenie
Ukształtowanie powierzchni na mapach
Czytamy mapę najbliższej okolicy

Zamiana skali – przykłady

Skala liczbowa	Skala mianowana	1 cm na mapie to w terenie
1 : 10 000	1 cm – 100 m	100 m
1 : 50 000	1 cm – 500 m	500 m
1 : 100 000	1 cm – 1 km	1 km
1 : 1 000 000	1 cm – 10 km	10 km

Formy terenu na mapie poziomicowej

Ukształtowanie powierzchni pokazujemy za pomocą poziomic. Jeśli wartości poziomic rosną do środka zamkniętego układu, mamy do czynienia z pagórkiem lub górą. Jeśli maleją – jest to kotlina. Gęsto rozmieszczone poziomice oznaczają stromy stok, a rzadko rozmieszczone – łagodny łęk.

Najczęstsze pułapki i błędy

Mylenie skali dużej z małą – większy mianownik to mniejsza skala.
Odcinanie złej liczby zer przy zamianie na km (powinno być 5 zer).
Mylenie wysokości bezwzględnej z względną.
Błędna interpretacja poziomic – mylenie wzgórza z kotliną.
Zapominanie o orientowaniu mapy przed marszem w terenie.
Mylenie kolorów hipsometrycznych – żółty to wyżyny, nie pustynie.

Najczęstsze pytania na sprawdzianie

Co to jest skala?

Stosunek odległości na mapie do odpowiadającej jej odległości w terenie.

Jak zamienić skalę liczbową na mianowaną?

Od mianownika odetnij dwa zera, by mieć metry, lub pięć, by mieć kilometry: 1 : 200 000 → 1 cm – 2 km.

Która skala jest większa: 1 : 10 000 czy 1 : 100 000?

1 : 10 000 – mniejszy mianownik oznacza większą skalę i więcej szczegółów.

Co to jest legenda mapy?

Objaśnienie znaków i kolorów użytych na mapie.

Czym różni się plan od mapy?

Plan przedstawia mały obszar w bardzo dużej skali (np. szkołę, miasto) bez uwzględniania krzywizny Ziemi.

Co to są poziomice?

Linie na mapie łączące punkty o tej samej wysokości nad poziomem morza.

Czym jest wysokość bezwzględna?

Wysokość mierzona od poziomu morza, podawana w metrach nad poziomem morza (m n.p.m.).

Co to jest wysokość względna?

Różnica wysokości między dwoma punktami, np. między podnóżem a szczytem góry.

Jak rozpoznać stromy stok na mapie?

Poziomice są narysowane bardzo blisko siebie.

Jakie kolory oznaczają niziny na mapie?

Odcienie zielonego.

Co to jest depresja?

Obszar leżący poniżej poziomu morza, oznaczany na mapach kolorem ciemnozielonym.

Jak wyznaczyć kierunek północny na mapie?

Zazwyczaj górna krawędź mapy to północ, chyba że zaznaczono inaczej.

Co to jest orientowanie mapy?

Ustawienie mapy tak, aby kierunki na niej zgadzały się z kierunkami w terenie.

Do czego służy podziałka liniowa?

Pozwala na szybki pomiar odległości w terenie bez wykonywania obliczeń.

Czym są znaki topograficzne?

Symbole przedstawiające obiekty na mapie, np. lasy, drogi, budynki, rzeki.

Odpowiedzi i wyjaśnienia

Skala 1 : 100 000 to w zapisie mianowanym: – 1 cm – 1 km 100 000 cm = 1 km.
Na mapie 3 cm, skala 1 cm – 2 km. Odległość w terenie: – 6 km Każdy centymetr mapy odpowiada 2 km, więc 3 × 2 km = 6 km w terenie.
Wysokość mierzona od poziomu morza to wysokość: – bezwzględna Podawana w m n.p.m.
Linie łączące punkty o tej samej wysokości to: – poziomice Inaczej warstwice.
Forma terenu z gęstymi poziomicami oznaczającymi wzrost wysokości do środka to: – stroma góra Gęsto = stromo.
Kolor żółty na mapie hipsometrycznej oznacza: – wyżyny Niziny są zielone, góry pomarańczowe/czerwone.
Wysokość Mount Everest wynosi 8848 m n.p.m. Jest to wysokość: – bezwzględna Punktem odniesienia jest poziom morza.
Która skala pozwoli narysować najbardziej szczegółowy plan pokoju? – 1 : 10 Im mniejszy mianownik, tym większa skala.
Depresje na mapie oznacza się kolorem: – ciemnozielonym Teren poniżej 0 m n.p.m.
Odległość między punktem A (200 m n.p.m.) a punktem B (550 m n.p.m.) wynosi: – 350 m To wysokość względna (550 - 200).
Skala 1 : 25 000. Ile to metrów w terenie dla 1 cm na mapie? – 250 m 25 000 cm = 250 m.
Co jest niezbędne do zorientowania mapy w terenie za pomocą obiektów? – identyfikacja co najmniej dwóch obiektów w terenie i na mapie Dopasowanie rysunku do rzeczywistości.
Kierunek E na mapie to: – wschód East = Wschód.
Uproszczony rysunek małego obszaru, bez uwzględniania krzywizny Ziemi to: – plan Np. plan osiedla.
Punktowa forma terenu to np.: – szczyt góry Przedstawiana symbolem punktowym.
Jaki przyrząd służy do wyznaczania kierunku północnego magnetycznego? – kompas Igła magnetyczna wskazuje N.
Jeśli poziomice tworzą zamknięte pętle, a ich wartości maleją do środka, to jest to: – kotlina Zagłębienie terenu.
1 cm na mapie odpowiada 5 km w terenie. Skala liczbowa to: – 1 : 500 000 5 km = 500 000 cm.
Co to jest siatka kartograficzna na mapie? – obraz południków i równoleżników na płaszczyźnie Umożliwia nanoszenie punktów.
Czytanie mapy okolicy pozwala: – poznać ukształtowanie i obiekty w pobliżu Funkcja praktyczna mapy.
Metoda sygnaturowa na mapie służy do: – oznaczania obiektów za pomocą znaków (sygnatur) Symbole graficzne.
Górna krawędź arkusza mapy zazwyczaj wskazuje: – północ Zasada orientowania arkusza.

FAQ – Mapa i skala

Jak obliczyć skalę mapy?

Podziel odległość na mapie przez odległość w terenie, w tych samych jednostkach.

Jakie są rodzaje skali?

Liczbowa, mianowana i liniowa (podziałka).

Co to jest mapa?

Pomniejszony, uproszczony obraz powierzchni Ziemi na płaszczyźnie, wykonany w skali i przy użyciu znaków umownych.

Jak odczytać wysokość z poziomicy?

Sprawdź wartość liczbową przypisaną do linii lub wylicz ją na podstawie cięcia poziomicowego.

Co to jest cięcie poziomicowe?

Stała różnica wysokości między sąsiednimi poziomicami na mapie.

Jak odróżnić dolinę od grzbietu?

W dolinie poziomice wyginają się w stronę źródła rzeki (pod górę), a w grzbiecie na zewnątrz (w dół).

Dlaczego plany nie mają południków?

Na małych obszarach krzywizna Ziemi jest pomijalna, więc stosuje się siatkę kwadratów zamiast geograficznej.

Jak wyznaczyć północ bez kompasu?

W południe Słońce jest na południu, więc cień wskazuje północ. Nocą szukaj Gwiazdy Polarnej.

Co to jest skala liniowa?

To graficzny zapis skali w postaci odcinka z podziałką.

Czy test obejmuje cały dział Mapa Polski?

Tak, test obejmuje skalę, odległości, ukształtowanie powierzchni i czytanie mapy.

Jak przygotować się do sprawdzianu?

Przypomnij bez notatek: Skala określa pomniejszenie odległości na mapie względem rzeczywistości w terenie.
Odszukaj na mapie lub schemacie zagadnienie: Rodzaje skali: liczbowa (np. 1:10 000), mianowana (1 cm – 100 m) oraz liniowa.
Odpowiedz i uzasadnij: Co to jest skala?
Sprawdź na przykładzie regułę: Ukształtowanie powierzchni przedstawia się za pomocą poziomic i barw hipsometrycznych.
Wróć do błędów w quizie; zwróć uwagę na: Mylenie skali dużej z małą – większy mianownik to mniejsza skala. Powtórz najtrudniejsze pojęcia następnego dnia.

Wygeneruj własny test z notatek, PDF lub zdjęć · Zrób fiszki z materiału

Lekcje w tym dziale – testy i pytania

Powiązane tematy

Zakres zgodny z podstawą programową geografii klasy 5 (mapa, skala, legenda, kierunki). Treść autorska. SpytajMnie nie jest powiązane z żadnym wydawcą.