Małgorzata Musierowicz, „Noelka” (fragmenty) – test i pytania, polski klasa 6

„Noelka” to siódmy tom cyklu Jeżycjada Małgorzaty Musierowicz, którego akcja rozgrywa się w ciągu jednej wigilijnej nocy 1991 roku w Poznaniu. Główna bohaterka, Elka Stryba, przypadkowo zostaje pomocnicą Gwiazdora i podczas wspólnej wędrówki po mieście uczy się dostrzegać potrzeby innych ludzi.

Najważniejsze w 30 sekund

• Autorka: Małgorzata Musierowicz, powieść wydana w 1992 roku, siódmy tom cyklu Jeżycjada
• Akcja toczy się w Poznaniu, na Jeżycach, w ciągu jednej wigilijnej nocy 1991 roku
• Główna bohaterka: siedemnastoletnia Elka Stryba, mieszkająca z ojcem Grzegorzem i dziadkami
• Elka zostaje Aniołkiem – pomocnicą Tomka Kowalika przebranego za wielkopolskiego Gwiazdora
• „Noelka” to powieść obyczajowa, nagrodzona tytułem Książki Roku przez polską sekcję IBBY

Kontekst powstania i gatunek utworu

„Noelka” to powieść Małgorzaty Musierowicz wydana w 1992 roku, stanowiąca siódmą część popularnego cyklu Jeżycjada, osadzonego w poznańskiej dzielnicy Jeżyce. Utwór należy do gatunku powieści obyczajowej, co oznacza, że opisuje codzienne życie, relacje rodzinne i problemy zwykłych ludzi w realistycznych, rozpoznawalnych okolicznościach, bez elementów fantastycznych. Akcja całej powieści rozgrywa się w ciągu jednego dnia – w wigilię Bożego Narodzenia 1991 roku, co nadaje opowieści wyjątkowe tempo i skupienie na krótkim, ale intensywnym czasie wydarzeń.

Fragmenty omawiane w podręczniku dla klasy 6 przedstawiają moment, w którym bohaterka angażuje się w pomoc innym, mimo że wcześniej była pochłonięta własnymi sprawami i rozczarowaniami. Musierowicz znana jest z ciepłego, pełnego humoru stylu oraz z tworzenia rozbudowanej galerii barwnych postaci, które pojawiają się w kolejnych tomach cyklu, dzięki czemu czytelnicy śledzący Jeżycjadę rozpoznają powracających bohaterów, takich jak rodzina Borejków.

Bohaterowie i fabuła fragmentów

Główną bohaterką jest siedemnastoletnia Elżbieta Stryba, zwana Elką, wychowywana przez ojca Grzegorza, dziadka Metodego oraz stryjecznego dziadka Cyryla – matka dziewczyny nie żyje. Elka ma silny charakter, bywa nastawiona buntowniczo i egoistycznie, jest zauroczona kolegą Baltoną (Florianem Górskim), a w wigilijny wieczór, po kłótni z rodziną spowodowanej planami ojca i nieoczekiwaną wizytą dawnej znajomej dziadka, Terpentuli, wybiega z domu rozgniewana.

W trakcie wędrówki po mieście Elka trafia do rodziny Borejków, a następnie przypadkowo poznaje Tomka Kowalika, syna lekarza, który przebrany jest za wielkopolskiego Gwiazdora i roznosi prezenty dzieciom. Elka zostaje jego partnerką – Aniołkiem, i razem odwiedzają kolejne domy w Poznaniu. Podczas tych wizyt dziewczyna styka się z różnymi obliczami ludzkiego życia: samotnością, biedą, chorobą (jak w przypadku chłopca imieniem Piotrek, który marzy o czekoladach), a także uprzedzeniami, czego przykładem jest scena, w której kobieta przegania od kościoła małe Romki.

Problematyka i przesłanie fragmentów

Kluczowym motywem fragmentów jest dojrzewanie bohaterki poprzez kontakt z potrzebami innych ludzi. Elka, pochłonięta na początku własnym rozczarowaniem i urazą do rodziny, w trakcie wędrówki z Tomkiem stopniowo zaczyna dostrzegać, że inni ludzie – chore dzieci, samotni starsi, biedniejsze rodziny – mają poważniejsze problemy niż jej osobiste rozterki. Ważnym epizodem jest decyzja Tomka, by wysłać Elkę po dodatkowe czekolady dla chorego chłopca, co pokazuje empatię i troskę o drugiego człowieka jako wartość ważniejszą niż plan czy wygoda.

Fragmenty poruszają też temat marzeń i ich spełniania – pytanie postawione w podręcznikowym temacie lekcji brzmi: „Czy da się spełnić marzenia?”. Odpowiedzią jest historia chłopca Piotrka, którego małe marzenie (czekolada) udaje się spełnić dzięki życzliwości dwójki nastolatków. Powieść pokazuje, że prawdziwa wartość świąt i gestów wobec innych nie leży w wielkich czynach, lecz w drobnych, konkretnych działaniach wynikających z uważności na potrzeby drugiego człowieka, a także uczy przezwyciężania uprzedzeń i stereotypów, czego dowodem jest reakcja bohaterek na niesprawiedliwe traktowanie romskich dziewczynek.

Co trzeba umieć

• Wskazać autorkę, tytuł cyklu i rok wydania powieści „Noelka”
• Opisać główną bohaterkę Elkę Strybę i jej sytuację rodzinną
• Streścić wydarzenia przedstawione we fragmentach (wędrówka Elki i Tomka jako Aniołka i Gwiazdora)
• Rozpoznać cechy powieści obyczajowej na przykładzie „Noelki”
• Wskazać przesłanie fragmentów dotyczące empatii i dojrzewania bohaterki

Typowe błędy

1. Mylenie Elki Stryby z inną bohaterką Jeżycjady, np. z rodziną Borejków, która jest postacią drugoplanową w tym tomie
2. Nazywanie „Noelki” powieścią fantastyczną – to realistyczna powieść obyczajowa bez elementów fantastycznych
3. Pomijanie faktu, że cała akcja rozgrywa się w ciągu jednego dnia – wigilii 1991 roku
4. Mylenie imienia chłopca przebranego za Gwiazdora (Tomek Kowalik) z Baltoną, w którym Elka jest zakochana

Krótkie pytania i odpowiedzi

Kim jest Elka Stryba i z kim mieszka?

Elka Stryba to siedemnastoletnia bohaterka „Noelki”, mieszkająca z ojcem Grzegorzem, dziadkiem Metodym i stryjecznym dziadkiem Cyrylem; jej matka nie żyje.

Dlaczego Elka trafia do Tomka Kowalika?

Szukając adresu kolegi Baltony, Elka trafia do jego przyjaciela Tomka Kowalika, który akurat przebiera się za Gwiazdora i zabiera ją jako swojego Aniołka do rozdawania prezentów.

Jakie problemy społeczne pokazuje powieść podczas wędrówki bohaterów?

Pokazuje samotność starszych ludzi, biedę, chorobę dziecka oraz uprzedzenia wobec romskich dziewczynek przeganianych od kościoła.

Jak zmienia się Elka w trakcie wydarzeń wigilijnych?

Z osoby skupionej na własnych rozczarowaniach i urazach staje się bardziej wrażliwa na potrzeby innych ludzi, ucząc się empatii dzięki wspólnej pracy z Tomkiem.

Dlaczego „Noelka” nazywana jest powieścią obyczajową?

Ponieważ przedstawia realistyczne, codzienne życie zwykłych bohaterów, ich problemy rodzinne i relacje, bez elementów fantastycznych.

FAQ

Czy „Noelka” jest samodzielną powieścią, czy trzeba znać inne tomy Jeżycjady?

Można ją czytać samodzielnie, choć jako siódmy tom cyklu nawiązuje do postaci znanych z innych części, np. rodziny Borejków.

Ile czasu obejmuje akcja powieści?

Cała akcja rozgrywa się w ciągu jednego dnia – wigilii Bożego Narodzenia 1991 roku.

Kim jest Baltona, w którym zakochana jest Elka?

To Florian Górski, zwany Baltoną, kolega Elki ze szkoły, w którym dziewczyna jest zauroczona na początku powieści.

Jaką nagrodę otrzymała „Noelka”?

Powieść została uznana za Książkę Roku przez polską sekcję IBBY (Międzynarodowej Izby ds. Książek dla Młodzieży).

Stwórz własny test · Zrób fiszki

Poprzednia lekcja: Interpunkcja: Użycie nawiasu Następna lekcja: Ortografia dla każdego: Pisownia wyrazów obcych

Cały dział: A było to dobre

• Ortografia dla każdego: Pisownia wyrazów obcych
• Bliżej języka: Jak rozpoznać zdania złożone współrzędnie i podrzędnie?
• Bliżej języka: Jak rozpoznać typy zdań złożonych współrzędnie?
• Joanna Kulmowa, Człowiek żeby patrzał
• Anna Kamieńska, Książka nad książkami (fragmenty)