Stanisław Sojka, „Tolerancja (Na miły Bóg)” – test i pytania, polski klasa 6

Piosenka Stanisława Sojki „Tolerancja (Na miły Bóg)” z 1991 roku mówi o potrzebie otwartości na drugiego człowieka i rezygnacji z osądzania innych. Tekst wykorzystuje nawiązanie biblijne, by przekonać słuchacza, że życie ma sens tylko wtedy, gdy dzielimy się sobą z innymi.

Najważniejsze w 30 sekund

• Autorem słów i muzyki jest Stanisław Sojka, utwór pochodzi z 1991 roku
• Piosenka funkcjonuje pod dwoma tytułami: „Tolerancja” i „Na miły Bóg”
• Gatunek: ballada o charakterze refleksyjnym i moralizatorskim
• Kluczowe nawiązanie: słowa o rzucaniu kamieniem nawiązują do Ewangelii (J 8,7)
• Główne przesłanie: życie nie polega na braniu, lecz na dawaniu siebie innym

O utworze i jego autorze

Stanisław Sojka to polski wokalista, pianista i kompozytor, znany z łączenia jazzu, popu i muzyki rozrywkowej. „Tolerancja (Na miły Bóg)” to jedna z jego najbardziej rozpoznawalnych piosenek, wydana w 1991 roku, czyli w okresie wielkich przemian społecznych i politycznych w Polsce po 1989 roku. Utwór ma formę spokojnej, refleksyjnej ballady, śpiewanej charakterystycznym, emocjonalnym głosem artysty, co wzmacnia przekaz tekstu i sprawia, że piosenka brzmi jak osobiste wyznanie, a nie suche pouczenie.

Piosenka od lat jest wykorzystywana w szkołach podczas lekcji o tolerancji, ponieważ w prosty sposób porusza uniwersalny temat akceptacji drugiego człowieka. Mimo że powstała ponad trzydzieści lat temu, jej przesłanie pozostaje aktualne, bo dotyczy relacji międzyludzkich, uprzedzeń i gotowości do rozmowy o trudnych sprawach, a nie konkretnego wydarzenia historycznego, dlatego utwór bywa wykonywany i cytowany do dziś, także w wersjach coverowych innych artystów.

Analiza tekstu

Tekst otwiera pytanie retoryczne: „Dlaczego nie mówimy o tym, co nas boli otwarcie?”, które od razu wprowadza temat braku szczerości między ludźmi. Metafora „budowania ścian wokół siebie” opisuje postawę izolacji i obojętności, a kontrastuje z nią obraz „wrażliwego słowa” i „czułego dotyku” – prostych gestów, które mogłyby tę izolację przełamać. Podmiot liryczny mówi o sobie w pierwszej osobie, co nadaje wypowiedzi charakter osobistej spowiedzi, a nie oderwanego moralizowania.

W refrenie pojawia się myśl przewodnia całej piosenki: „Życie nie tylko po to jest, by brać, życie nie po to, by bezczynnie trwać, i aby żyć, siebie samego trzeba dać”. To wezwanie do aktywnej postawy wobec drugiego człowieka – dawania siebie, czasu i uwagi, a nie tylko korzystania z relacji. W drugiej zwrotce Sojka nawiązuje do znanej sceny biblijnej: „Kto jest bez winy, niechaj pierwszy rzuci kamień” (J 8,7), czyli historii o kobiecie przyłapanej na grzechu, której Jezus nie pozwolił ukamienować, przypominając oskarżycielom o ich własnych winach. To nawiązanie wzmacnia przesłanie o konieczności wybaczania i powstrzymania się od osądzania innych.

Środki stylistyczne i przesłanie

W tekście piosenki można wskazać konkretne środki artystyczne: pytanie retoryczne na początku utworu, metaforę muru/ściany jako symbolu zamknięcia się na innych, personifikację życia („życie nie tylko po to jest”), a także aluzję biblijną do przypowieści o kamieniowaniu. Powtórzenie frazy „Na miły Bóg” pełni funkcję wykrzyknienia i wzmacnia emocjonalny charakter apelu, podobnie jak trzykrotne powtórzenie refrenu, które utrwala główną myśl w pamięci słuchacza.

Przesłanie utworu można streścić jako apel o tolerancję rozumianą nie jako bierna obojętność, lecz jako czynne zaangażowanie w relacje z innymi ludźmi – słuchanie, wybaczanie i dawanie siebie. Sojka nie poucza wprost, lecz dzieli się własną refleksją, dzięki czemu piosenka unika moralizatorskiego tonu i brzmi szczerze. Tytułowa „tolerancja” oznacza tu gotowość do zrozumienia cudzych problemów zamiast ferowania wyroków, a fraza „daleko raj, gdy na człowieka się zamykam” pokazuje, że zamknięcie na innych oddala człowieka od szczęścia i harmonii.

Co trzeba umieć

• Wskazać autora, rok powstania i gatunek utworu (ballada)
• Rozpoznać i nazwać środki stylistyczne: metaforę, pytanie retoryczne, aluzję biblijną
• Wyjaśnić nawiązanie do sceny z Ewangelii o kobiecie przyłapanej na grzechu
• Określić temat i przesłanie piosenki własnymi słowami
• Powiązać treść utworu z pojęciem tolerancji w życiu codziennym

Typowe błędy

1. Mylenie tytułu – utwór funkcjonuje jako „Tolerancja” lub „Na miły Bóg”, oba tytuły są poprawne
2. Traktowanie frazy o rzucaniu kamieniem jako oryginalnego pomysłu Sojki, a nie cytatu z Biblii
3. Nazywanie utworu wierszem zamiast piosenką/balladą – to tekst napisany do muzyki i wykonywany wokalnie
4. Pomijanie roli powtórzeń refrenu, które są kluczowe dla budowania nastroju i przesłania

Krótkie pytania i odpowiedzi

Kto napisał piosenkę „Tolerancja (Na miły Bóg)”?

Stanisław Sojka, polski wokalista i kompozytor, napisał zarówno słowa, jak i muzykę tego utworu wydanego w 1991 roku.

Jakie jest główne przesłanie utworu?

Przesłaniem jest apel o tolerancję rozumianą jako aktywne dawanie siebie innym ludziom, a nie bierne branie i zamykanie się we własnym świecie.

Do czego nawiązuje fragment o rzucaniu kamieniem?

Nawiązuje do Ewangelii według św. Jana, gdzie Jezus powstrzymuje tłum przed ukamienowaniem kobiety, mówiąc: „Kto jest bez winy, niechaj pierwszy rzuci kamień”.

Jaki nastrój dominuje w piosence?

Dominuje nastrój spokojnej, poważnej refleksji nad relacjami międzyludzkimi, bez agresji czy pouczania z góry.

Dlaczego piosenka ma dwa tytuły?

Funkcjonuje jako „Tolerancja” ze względu na główny temat oraz jako „Na miły Bóg” od powtarzającego się, charakterystycznego wykrzyknienia w refrenie.

FAQ

Czy „Tolerancja (Na miły Bóg)” to wiersz czy piosenka?

To piosenka – tekst napisany do muzyki i wykonywany wokalnie przez Stanisława Sojkę, choć sam tekst można analizować także jak utwór liryczny.

Jakie środki stylistyczne dominują w tekście?

Najważniejsze to pytanie retoryczne, metafora ściany/muru jako symbolu izolacji oraz aluzja biblijna do sceny z kamieniowaniem.

Czy utwór odnosi się do konkretnego wydarzenia historycznego?

Nie, porusza uniwersalny temat relacji międzyludzkich i tolerancji, niezwiązany z jednym konkretnym wydarzeniem.

Czym jest tolerancja według tej piosenki?

To gotowość do rozmowy, wybaczania i dawania siebie innym, a nie bierna obojętność czy osądzanie ludzi.

Stwórz własny test · Zrób fiszki

Poprzednia lekcja: Brandon Mull, Baśniobór (fragmenty) Następna lekcja: Interpunkcja: Użycie nawiasu

Cały dział: A było to dobre

• Interpunkcja: Użycie nawiasu
• Małgorzata Musierowicz, Noelka (fragmenty)
• Ortografia dla każdego: Pisownia wyrazów obcych
• Bliżej języka: Jak rozpoznać zdania złożone współrzędnie i podrzędnie?
• Bliżej języka: Jak rozpoznać typy zdań złożonych współrzędnie?