Dopełnienie – jak rozpoznać, pytania przypadków i ćwiczenia

Dopełnienie – definicja i metoda

Dopełnienie to część zdania, która uzupełnia orzeczenie (czasem przymiotnik) i nazywa przedmiot czynności – to, na co czynność jest skierowana, albo osobę lub rzecz, której czynność dotyczy. Odpowiada na pytania przypadków zależnych: kogo? czego? komu? czemu? kogo? co? (biernik) kim? czym? o kim? o czym? – często z przyimkiem (na co? z kim?).

1. Znajdź orzeczenie i zapytaj, czego ono „potrzebuje”, by zdanie miało sens (widzę… kogo? co?).
2. Zadaj pytanie przypadka zależnego – dopełnienie nigdy nie stoi w mianowniku.
3. Sprawdź, czy wyraz nazywa przedmiot lub uczestnika czynności (dopełnienie), czy okoliczność: miejsce, czas, sposób (okolicznik).
4. Pomocny test: dopełnienie można często zastąpić zaimkiem (go, jej, to, o tym), okolicznika – przysłówkiem (tam, wtedy, tak).
5. Pamiętaj, że po przeczeniu biernik zmienia się w dopełniacz: widzę kota → nie widzę kota – nadal dopełnienie.

3 rozwiązane przykłady

1. „Dziadek podarował wnuczce stary aparat.”

   Odpowiedź: Dopełnienia: wnuczce (komu?), aparat (co?).

   Rozumowanie: Czasownik „podarował” wymaga dwóch uzupełnień: co podarował – aparat (biernik) i komu – wnuczce (celownik). Oba nazywają uczestników czynności, a nie jej okoliczności.

2. „Przez całą przerwę rozmawiałyśmy o filmie.”

   Odpowiedź: Dopełnienie: o filmie (o czym?).

   Rozumowanie: „O filmie” mówi, czego dotyczyła rozmowa – to temat czynności. Zastępujemy je zaimkiem „o nim”. „Przez całą przerwę” to okolicznik czasu (jak długo?).

3. „Czekamy na autobus pod szkołą.”

   Odpowiedź: Dopełnienie: na autobus; okolicznik: pod szkołą.

   Rozumowanie: Czekamy na co? – na autobus: nazywa przedmiot oczekiwania (zastąpimy: na niego). „Pod szkołą” mówi gdzie – można zastąpić słowem „tam”, więc to okolicznik miejsca.

Quiz i 20 zadań

Quiz 10 zadań z tego zestawu rozwiążesz online bez logowania; PDF z 20 zadaniami ma klucz na osobnych stronach.

1. [podstawowe] Dopełnienie najczęściej określa:

   • A) rzeczownik
   • B) orzeczenie (czasownik)
   • C) podmiot
   • D) przydawkę

2. [podstawowe] Wskaż dopełnienie: „Ola czyta książkę”.

   • A) Ola
   • B) czyta
   • C) książkę
   • D) brak

3. [podstawowe] Na które pytanie NIE odpowiada dopełnienie?

   • A) komu?
   • B) kim? czym?
   • C) kto? co? (mianownik)
   • D) o czym?

4. [podstawowe] W zdaniu „Pomogłem koledze” dopełnieniem jest:

   • A) pomogłem
   • B) koledze
   • C) brak dopełnienia
   • D) podmiot domyślny

5. [podstawowe] Wskaż zdanie z dopełnieniem w narzędniku.

   • A) Piszę list.
   • B) Piszę ołówkiem.
   • C) Piszę wieczorem.
   • D) Piszę szybko.

6. [podstawowe] W zdaniu „Boję się burzy” dopełnieniem jest:

   • A) boję się
   • B) burzy
   • C) się
   • D) brak

7. [podstawowe] Ile dopełnień jest w zdaniu „Mama dała synowi jabłko”?

   • A) jedno
   • B) dwa
   • C) trzy
   • D) żadne

8. [podstawowe] Wskaż dopełnienie przyimkowe.

   • A) mieszkam w Gdańsku
   • B) myślę o wakacjach
   • C) wracam po południu
   • D) idę do szkoły

9. [praktyczne] Wskaż dopełnienie: „Wczoraj nie odrobiłem zadania z polskiego”.

   • A) wczoraj
   • B) zadania
   • C) z polskiego
   • D) nie odrobiłem

10. [praktyczne] W zdaniu „Kot leży na kanapie” wyrażenie „na kanapie” jest:

    • A) dopełnieniem
    • B) okolicznikiem miejsca
    • C) przydawką
    • D) podmiotem

11. [praktyczne] W zdaniu „Czekam na mamę” wyrażenie „na mamę” jest:

    • A) okolicznikiem celu
    • B) dopełnieniem
    • C) przydawką
    • D) okolicznikiem miejsca

12. [praktyczne] Które zdanie zawiera dopełnienie, a nie okolicznik?

    • A) Spotkamy się w parku.
    • B) Spotkamy się z Igą.
    • C) Spotkamy się o piątej.
    • D) Spotkamy się chętnie.

13. [praktyczne] Wskaż wszystkie dopełnienia: „Opowiedziałem babci o konkursie”.

    • A) babci, o konkursie
    • B) tylko babci
    • C) tylko o konkursie
    • D) opowiedziałem

14. [praktyczne] W zdaniu „Szukam klucza od piwnicy” wyrażenie „od piwnicy” to:

    • A) dopełnienie
    • B) okolicznik miejsca
    • C) przydawka
    • D) orzecznik

15. [praktyczne] Wskaż dopełnienie określające przymiotnik.

    • A) pełny wody dzbanek
    • B) dzbanek na stole
    • C) duży dzbanek
    • D) dzbanek babci

16. [praktyczne] W zdaniu „Interesuję się historią” dopełnieniem jest:

    • A) się
    • B) historią
    • C) interesuję
    • D) brak

17. [trudniejsze] W którym zdaniu „do kina” jest dopełnieniem, a nie okolicznikiem?

    • A) Idę do kina.
    • B) Tęsknię do kina letniego.
    • C) Wróciłem do kina po kurtkę.
    • D) Dojechaliśmy do kina.

18. [trudniejsze] Wskaż poprawną analizę: „Uczniowie zostali pochwaleni przez dyrektora”.

    • A) „przez dyrektora” – dopełnienie (przez kogo?)
    • B) „przez dyrektora” – okolicznik miejsca
    • C) „przez dyrektora” – podmiot
    • D) „przez dyrektora” – przydawka

19. [trudniejsze] Które zdanie NIE ma dopełnienia?

    • A) Długo myślałem nad odpowiedzią.
    • B) Długo spacerowaliśmy po lesie.
    • C) Długo szukaliśmy psa.
    • D) Długo słuchałem muzyki.

20. [trudniejsze] Dlaczego w zdaniu „Marek został kapitanem” wyraz „kapitanem” nie jest dopełnieniem, choć stoi w narzędniku?

    • A) Bo łączy się z łącznikiem i mówi, kim jest podmiot – to orzecznik
    • B) Bo jest podmiotem
    • C) Bo to okolicznik
    • D) Bo to przydawka

Klucz z wyjaśnieniami

1. Dopełnienie najczęściej określa: – B) orzeczenie (czasownik) Dopełnienie uzupełnia czasownik – najczęściej orzeczenie.
2. Wskaż dopełnienie: „Ola czyta książkę”. – C) książkę Czyta co? – książkę (biernik). Nazywa przedmiot czynności.
3. Na które pytanie NIE odpowiada dopełnienie? – C) kto? co? (mianownik) Mianownik to przypadek podmiotu. Dopełnienie stoi w przypadkach zależnych.
4. W zdaniu „Pomogłem koledze” dopełnieniem jest: – B) koledze Pomogłem komu? – koledze (celownik).
5. Wskaż zdanie z dopełnieniem w narzędniku. – B) Piszę ołówkiem. Piszę czym? – ołówkiem. W szkolnej analizie narzędzie czynności to dopełnienie. „Wieczorem” (kiedy?) i „szybko” (jak?) to okoliczniki.
6. W zdaniu „Boję się burzy” dopełnieniem jest: – B) burzy Boję się czego? – burzy (dopełniacz).
7. Ile dopełnień jest w zdaniu „Mama dała synowi jabłko”? – B) dwa Dała komu? – synowi; dała co? – jabłko.
8. Wskaż dopełnienie przyimkowe. – B) myślę o wakacjach Myślę o czym? – o wakacjach (temat myślenia). Pozostałe wyrażenia mówią gdzie, kiedy, dokąd – to okoliczniki.
9. Wskaż dopełnienie: „Wczoraj nie odrobiłem zadania z polskiego”. – B) zadania Nie odrobiłem czego? – zadania. Po przeczeniu biernik zamienia się w dopełniacz, ale funkcja zostaje. „Z polskiego” określa zadanie – to przydawka.
10. W zdaniu „Kot leży na kanapie” wyrażenie „na kanapie” jest: – B) okolicznikiem miejsca Mówi, gdzie leży kot – można je zastąpić słowem „tam”. To okolicznik miejsca.
11. W zdaniu „Czekam na mamę” wyrażenie „na mamę” jest: – B) dopełnieniem Czekam na kogo? – na mamę. Nazywa osobę, na którą skierowane jest oczekiwanie (zastąpimy: na nią).
12. Które zdanie zawiera dopełnienie, a nie okolicznik? – B) Spotkamy się z Igą. Z kim? – z Igą: uczestnik spotkania. Pozostałe mówią gdzie, kiedy, jak.
13. Wskaż wszystkie dopełnienia: „Opowiedziałem babci o konkursie”. – A) babci, o konkursie Opowiedziałem komu? – babci; o czym? – o konkursie. Oba wyrazy uzupełniają czasownik.
14. W zdaniu „Szukam klucza od piwnicy” wyrażenie „od piwnicy” to: – C) przydawka „Od piwnicy” określa rzeczownik „klucza” (jakiego klucza?) – to przydawka. Dopełnieniem jest „klucza” (szukam czego?).
15. Wskaż dopełnienie określające przymiotnik. – A) pełny wody dzbanek Pełny czego? – wody. Dopełnienie może uzupełniać przymiotnik (pełny, dumny z czegoś, wierny komuś).
16. W zdaniu „Interesuję się historią” dopełnieniem jest: – B) historią Interesuję się czym? – historią. „Się” jest częścią czasownika zwrotnego, nie osobną częścią zdania.
17. W którym zdaniu „do kina” jest dopełnieniem, a nie okolicznikiem? – B) Tęsknię do kina letniego. „Tęsknię do czegoś” – wyrażenie nazywa przedmiot tęsknoty, nie kierunek ruchu. W pozostałych zdaniach „do kina” znaczy „dokąd?”. Lepsza, częstsza forma to „tęsknię za kinem” – też dopełnienie.
18. Wskaż poprawną analizę: „Uczniowie zostali pochwaleni przez dyrektora”. – A) „przez dyrektora” – dopełnienie (przez kogo?) W stronie biernej wykonawca czynności występuje jako dopełnienie z przyimkiem „przez”. Podmiotem są „uczniowie”.
19. Które zdanie NIE ma dopełnienia? – B) Długo spacerowaliśmy po lesie. „Po lesie” mówi gdzie (okolicznik miejsca), a „długo” – jak długo (okolicznik czasu). W pozostałych są: nad odpowiedzią, psa, muzyki.
20. Dlaczego w zdaniu „Marek został kapitanem” wyraz „kapitanem” nie jest dopełnieniem, choć stoi w narzędniku? – A) Bo łączy się z łącznikiem i mówi, kim jest podmiot – to orzecznik Sam przypadek nie rozstrzyga funkcji. Po łączniku „został” narzędnik nazywa cechę podmiotu – to orzecznik. W „Gram kapitanem” (w grze) byłoby to dopełnienie.

5 najczęstszych pomyłek

1. Kierowanie się samym przypadkiem: narzędnik po łączniku to orzecznik, a nie dopełnienie.
2. Mylenie dopełnienia z okolicznikiem: „myślę o domu” (o czym? – dopełnienie) vs „jestem w domu” (gdzie? – okolicznik).
3. Uznawanie dopełnienia w bierniku za podmiot, bo oba odpowiadają na pytanie co?.
4. Liczenie „się” jako osobnego dopełnienia w czasownikach zwrotnych (śmieję się, boję się).
5. Przypisywanie wyrażeń określających rzeczownik (klucz od piwnicy) do dopełnienia – to przydawki.

Powtórka i mylone pojęcia

• Okolicznik – najczęściej mylony z dopełnieniem
• Podmiot – a dopełnienie w bierniku
• Przydawka – 20 zadań
• Powtórka: wszystkie części zdania (25 zadań)
• Rozbiór zdania – 15 pełnych analiz
• Zrób fiszki z własnych notatek

Zobacz też – Egzamin ósmoklasisty

• Gramatyka na egzamin ósmoklasisty 2027 – zagadnienia i test
• Okolicznik – rodzaje i pytania
• Przydawka – pytania i przykłady
• Lektury na egzamin ósmoklasisty 2027 – lista, pytania i testy

Egzamin ósmoklasisty 2027 – wszystkie materiały z polskiego

Masz własne materiały od nauczyciela? Wgraj zdjęcie lub PDF i wygeneruj test albo Fiszki. Wygeneruj test za darmo

Sprawdź się – mini-quiz z artykułu

1. Co najczęściej uzupełnia dopełnienie?

   • A) czasownik (orzeczenie)
   • B) rzeczownik
   • C) przydawkę
   • D) podmiot

2. Na jakie pytania odpowiada dopełnienie?

   • A) pytania przypadków zależnych
   • B) gdzie? kiedy? jak?
   • C) jaki? który? czyj?
   • D) kto? co? w mianowniku

3. Wskaż dopełnienie: „Pomagam mamie”.

   • A) mamie
   • B) pomagam
   • C) brak dopełnienia
   • D) pomagam mamie

4. Czym jest „na przystanku” w „Czekam na przystanku”?

   • A) okolicznikiem miejsca
   • B) dopełnieniem
   • C) przydawką
   • D) podmiotem

5. Czym jest „na autobus” w „Czekam na autobus”?

   • A) dopełnieniem
   • B) okolicznikiem miejsca
   • C) przydawką
   • D) orzecznikiem

6. Ile dopełnień jest w „Dałem bratu książkę”?

   • A) dwa
   • B) jedno
   • C) trzy
   • D) żadnego

7. Czym jest „pływać” w „Lubię pływać”?

   • A) dopełnieniem
   • B) orzeczeniem
   • C) okolicznikiem
   • D) podmiotem

8. Czym jest „do babci” w „To list do babci”?

   • A) przydawką
   • B) dopełnieniem
   • C) okolicznikiem
   • D) podmiotem

9. Czym jest „kot” w „Na drzewie siedział kot”?

   • A) podmiotem
   • B) dopełnieniem
   • C) przydawką
   • D) okolicznikiem

Odpowiedzi i wyjaśnienia zobaczysz po rozwiązaniu quizu na stronie.

Najczęściej zadawane pytania

Na jakie pytania odpowiada dopełnienie?

Na pytania przypadków zależnych: kogo? czego? komu? czemu? kogo? co? kim? czym? o kim? o czym?

Jak odróżnić dopełnienie od okolicznika?

Do dopełnienia pasuje pytanie przypadku (np. o czym?), do okolicznika pytanie o okoliczności (gdzie? kiedy? jak? dlaczego?). Wybierz pytanie, które oddaje sens zdania.

Czy dopełnienie może być bezokolicznikiem?

Tak, np. w zdaniu Lubię pływać bezokolicznik pływać jest dopełnieniem (lubię co?).

Co to jest dopełnienie bliższe?

Dopełnienie zwykle w bierniku, które w stronie biernej staje się podmiotem, np. Kot złapał mysz → Mysz została złapana.

Czy dopełnienie odpowiada na pytanie kto? co?

Nie w mianowniku — kto? co? w mianowniku to pytanie podmiotu. Dopełnienie odpowiada na kogo? co? w bierniku.

Uczysz się z tego tematu? Z własnych notatek, zdjęcia lub PDF wygeneruj test albo Fiszki do powtórek.

Polecane wpisy

• Przydawka – pytania, przykłady i ćwiczenia z odpowiedziami
• Okolicznik – rodzaje, pytania, przykłady i ćwiczenia
• Części zdania – ćwiczenia i karta pracy z odpowiedziami
• Orzeczenie czasownikowe i imienne – przykłady i ćwiczenia z odpowiedziami