Orzeczenie czasownikowe i imienne – przykłady i ćwiczenia z odpowiedziami

Orzeczenie – definicja i metoda

Orzeczenie to część zdania, która mówi, co robi podmiot, co się z nim dzieje albo w jakim jest stanie. Orzeczenie czasownikowe to osobowa forma czasownika (czyta, pobiegł, będzie pisać). Orzeczenie imienne składa się z łącznika (być, zostać, stać się) i orzecznika – zwykle rzeczownika lub przymiotnika, który mówi, kim albo jaki jest podmiot.

1. Znajdź czasownik w formie osobowej – bez niego zwykle nie ma orzeczenia (wyjątek: zdania typu „Wiosna!”).
2. Zapytaj: co robi? co się z nim dzieje? w jakim jest stanie?
3. Sprawdź, czy czasownik to łącznik (jest, był, został, stał się), po którym stoi wyraz mówiący kim? czym? jaki? jest podmiot.
4. Jeśli tak – orzeczenie imienne: łącznik + orzecznik. Jeśli czasownik sam niesie znaczenie – orzeczenie czasownikowe.
5. Uwaga: „być” w znaczeniu „znajdować się” (Jestem w domu) tworzy orzeczenie czasownikowe.

3 rozwiązane przykłady

1. „Po lekcjach Kuba długo trenował w hali.”

   Odpowiedź: Orzeczenie czasownikowe: trenował.

   Rozumowanie: „Trenował” to osobowa forma czasownika, który sam mówi, co robił podmiot (Kuba). Nie ma łącznika ani orzecznika.

2. „Moja siostra została ratowniczką.”

   Odpowiedź: Orzeczenie imienne: została ratowniczką.

   Rozumowanie: „Została” to łącznik, a „ratowniczką” (kim?) – orzecznik, który mówi, kim stał się podmiot. Sam łącznik „została” nie wystarczy, żeby zrozumieć zdanie.

3. „Dziadek jest w ogrodzie.”

   Odpowiedź: Orzeczenie czasownikowe: jest.

   Rozumowanie: „Jest” znaczy tu „znajduje się”. „W ogrodzie” mówi gdzie – to okolicznik miejsca, nie orzecznik. Porównaj: „Dziadek jest ogrodnikiem” – tu „jest ogrodnikiem” to orzeczenie imienne.

Quiz i 20 zadań

Quiz 10 zadań z tego zestawu rozwiążesz online bez logowania; PDF z 20 zadaniami ma klucz na osobnych stronach.

1. [podstawowe] Wskaż orzeczenie w zdaniu „Psy głośno szczekały za płotem”.

   • A) psy
   • B) głośno
   • C) szczekały
   • D) za płotem

2. [podstawowe] Orzeczenie imienne składa się z:

   • A) podmiotu i orzeczenia
   • B) łącznika i orzecznika
   • C) przydawki i rzeczownika
   • D) dwóch czasowników

3. [podstawowe] Które zdanie ma orzeczenie imienne?

   • A) Ola pisze list.
   • B) Ola jest pilna.
   • C) Ola wyszła.
   • D) Ola śpiewa.

4. [podstawowe] W zdaniu „Mój tata jest lekarzem” orzecznikiem jest:

   • A) mój
   • B) tata
   • C) jest
   • D) lekarzem

5. [podstawowe] Wskaż orzeczenie: „Jutro pojedziemy do babci”.

   • A) jutro
   • B) pojedziemy
   • C) do babci
   • D) babci

6. [podstawowe] Który czasownik może pełnić funkcję łącznika?

   • A) biegać
   • B) zostać
   • C) czytać
   • D) jeść

7. [podstawowe] Orzeczenie w zdaniu „Wieczorem będę czytać książkę” to:

   • A) będę
   • B) będę czytać
   • C) czytać książkę
   • D) wieczorem

8. [podstawowe] Z czym zgadza się orzeczenie?

   • A) z dopełnieniem
   • B) z podmiotem
   • C) z okolicznikiem
   • D) z przydawką

9. [praktyczne] Jakie orzeczenie występuje w zdaniu „Pogoda stała się pochmurna”?

   • A) czasownikowe: stała
   • B) imienne: stała się pochmurna
   • C) czasownikowe: stała się
   • D) brak orzeczenia

10. [praktyczne] W zdaniu „Babcia jest na działce” orzeczenie to:

    • A) imienne „jest na działce”
    • B) czasownikowe „jest”
    • C) imienne „jest babcią”
    • D) „na działce”

11. [praktyczne] Wskaż orzeczenie imienne z orzecznikiem rzeczownym.

    • A) Kot jest leniwy.
    • B) Kot został pupilem rodziny.
    • C) Kot był w kuchni.
    • D) Kot zjadł obiad.

12. [praktyczne] Ile orzeczeń jest w zdaniu „Marta wstała, umyła się i zjadła śniadanie”?

    • A) jedno
    • B) dwa
    • C) trzy
    • D) cztery

13. [praktyczne] W zdaniu „Nasza drużyna była najlepsza w turnieju” orzecznikiem jest:

    • A) drużyna
    • B) była
    • C) najlepsza
    • D) w turnieju

14. [praktyczne] Które zdanie ma orzeczenie czasownikowe?

    • A) Las był ciemny.
    • B) Woda stała się zimna.
    • C) Mróz ściął kałuże.
    • D) Kasia jest kapitanem.

15. [praktyczne] Wskaż orzeczenie: „Uczniowie muszą oddać prace do piątku”.

    • A) muszą
    • B) muszą oddać
    • C) oddać prace
    • D) do piątku

16. [praktyczne] Dlaczego w zdaniu „Mój pies jest mądry” wyraz „mądry” nie jest przydawką?

    • A) Bo stoi po czasowniku i z łącznikiem mówi, jaki jest podmiot – to orzecznik
    • B) Bo jest przysłówkiem
    • C) Bo odpowiada na pytanie gdzie?
    • D) Bo jest podmiotem

17. [trudniejsze] W zdaniu „Wszyscy byli zmęczeni po wycieczce” orzeczenie to:

    • A) czasownikowe „byli”
    • B) imienne „byli zmęczeni”
    • C) „po wycieczce”
    • D) imienne „wszyscy byli”

18. [trudniejsze] Które zdanie NIE ma orzeczenia imiennego?

    • A) Tomek jest wysoki.
    • B) Tomek został wybrany na przewodniczącego.
    • C) Tomek jest uczniem.
    • D) Tomek stał się odważniejszy.

19. [trudniejsze] W zdaniu „Szkoda czasu!” orzeczeniem jest:

    • A) szkoda (wyraz pełniący funkcję orzeczenia)
    • B) czasu
    • C) brak orzeczenia
    • D) domyślne „jest”, a orzecznik „czasu”

20. [trudniejsze] Wskaż poprawne zdanie o „Ania była w kinie” i „Ania była zachwycona”.

    • A) W obu orzeczenie jest imienne
    • B) W pierwszym orzeczenie czasownikowe, w drugim imienne
    • C) W obu orzeczenie jest czasownikowe
    • D) W pierwszym imienne, w drugim czasownikowe

Klucz z wyjaśnieniami

1. Wskaż orzeczenie w zdaniu „Psy głośno szczekały za płotem”. – C) szczekały „Szczekały” mówi, co robiły psy – to osobowa forma czasownika, czyli orzeczenie czasownikowe.
2. Orzeczenie imienne składa się z: – B) łącznika i orzecznika Łącznik (być, zostać, stać się) + orzecznik (np. rzeczownik, przymiotnik).
3. Które zdanie ma orzeczenie imienne? – B) Ola jest pilna. „Jest” to łącznik, a „pilna” (jaka?) – orzecznik.
4. W zdaniu „Mój tata jest lekarzem” orzecznikiem jest: – D) lekarzem Kim jest tata? – lekarzem. Orzecznik mówi, kim jest podmiot; „jest” to łącznik.
5. Wskaż orzeczenie: „Jutro pojedziemy do babci”. – B) pojedziemy „Pojedziemy” – co zrobimy? To osobowa forma czasownika z podmiotem domyślnym „my”.
6. Który czasownik może pełnić funkcję łącznika? – B) zostać Łącznikami są: być, zostać, stać się (a także czasem bywać). Pozostałe czasowniki tworzą orzeczenie czasownikowe.
7. Orzeczenie w zdaniu „Wieczorem będę czytać książkę” to: – B) będę czytać Czas przyszły złożony tworzą dwa wyrazy: „będę czytać”. Razem stanowią jedno orzeczenie czasownikowe.
8. Z czym zgadza się orzeczenie? – B) z podmiotem Orzeczenie zgadza się z podmiotem w liczbie, osobie, a w czasie przeszłym także w rodzaju.
9. Jakie orzeczenie występuje w zdaniu „Pogoda stała się pochmurna”? – B) imienne: stała się pochmurna „Stała się” to łącznik, „pochmurna” – orzecznik przymiotny (jaka?).
10. W zdaniu „Babcia jest na działce” orzeczenie to: – B) czasownikowe „jest” „Jest” znaczy „przebywa”. „Na działce” odpowiada na pytanie gdzie? – to okolicznik miejsca, nie orzecznik.
11. Wskaż orzeczenie imienne z orzecznikiem rzeczownym. – B) Kot został pupilem rodziny. „Pupilem” to rzeczownik w narzędniku (kim?). W „Kot jest leniwy” orzecznik jest przymiotny.
12. Ile orzeczeń jest w zdaniu „Marta wstała, umyła się i zjadła śniadanie”? – C) trzy Wstała, umyła się, zjadła – trzy osobowe formy czasownika; każda to osobne orzeczenie (to zdanie złożone).
13. W zdaniu „Nasza drużyna była najlepsza w turnieju” orzecznikiem jest: – C) najlepsza Jaka była drużyna? – najlepsza. To orzecznik przymiotny; „w turnieju” określa, gdzie była najlepsza.
14. Które zdanie ma orzeczenie czasownikowe? – C) Mróz ściął kałuże. „Ściął” to czasownik, który sam niesie znaczenie czynności. Pozostałe zdania mają łącznik i orzecznik.
15. Wskaż orzeczenie: „Uczniowie muszą oddać prace do piątku”. – B) muszą oddać Czasownik modalny „muszą” z bezokolicznikiem „oddać” tworzy jedno orzeczenie czasownikowe złożone.
16. Dlaczego w zdaniu „Mój pies jest mądry” wyraz „mądry” nie jest przydawką? – A) Bo stoi po czasowniku i z łącznikiem mówi, jaki jest podmiot – to orzecznik Przydawka bezpośrednio określa rzeczownik (mądry pies). Tu „mądry” łączy się z łącznikiem „jest” i razem orzekają o psie.
17. W zdaniu „Wszyscy byli zmęczeni po wycieczce” orzeczenie to: – B) imienne „byli zmęczeni” „Byli” to łącznik, „zmęczeni” mówi, jacy byli (orzecznik). „Po wycieczce” to okolicznik czasu.
18. Które zdanie NIE ma orzeczenia imiennego? – B) Tomek został wybrany na przewodniczącego. „Został wybrany” to forma strony biernej – opisuje czynność wykonaną na podmiocie, a nie cechę; w szkolnej analizie traktuje się ją jako orzeczenie czasownikowe. Uwaga: niektóre podręczniki opisują to szerzej, dlatego ćwicz na zdaniach z orzecznikiem przymiotnym lub rzeczownym.
19. W zdaniu „Szkoda czasu!” orzeczeniem jest: – A) szkoda (wyraz pełniący funkcję orzeczenia) „Szkoda” to wyraz, który może samodzielnie pełnić funkcję orzeczenia (podobnie jak „trzeba”, „można”). „Czasu” to dopełnienie (szkoda czego?).
20. Wskaż poprawne zdanie o „Ania była w kinie” i „Ania była zachwycona”. – B) W pierwszym orzeczenie czasownikowe, w drugim imienne W pierwszym „była” = przebywała, a „w kinie” to okolicznik miejsca. W drugim „była” łączy się z orzecznikiem „zachwycona” (jaka?).

5 najczęstszych pomyłek

1. Uznawanie każdego „jest” za łącznik – „jest w domu” to orzeczenie czasownikowe z okolicznikiem miejsca.
2. Rozdzielanie czasu przyszłego złożonego („będę czytać”) na dwie części zdania – to jedno orzeczenie.
3. Nazywanie orzecznika przydawką – orzecznik łączy się z łącznikiem, przydawka stoi przy rzeczowniku.
4. Wpisywanie do orzeczenia okoliczników (szybko biegnie) – „szybko” to okolicznik sposobu, nie część orzeczenia.
5. Szukanie orzeczenia wśród bezokoliczników bez czasownika osobowego, np. „chcę pływać” – orzeczenie tworzą razem „chcę pływać”, nie samo „pływać”.

Powtórka i mylone pojęcia

• Podmiot – rodzaje i 20 zadań
• Przydawka – mylona z orzecznikiem
• Okolicznik – „jest w domu” to nie orzecznik
• Podmiot i orzeczenie razem – ćwiczenia
• Powtórka: wszystkie części zdania (25 zadań)
• Zrób fiszki z własnych notatek

Zobacz też – Egzamin ósmoklasisty

• Gramatyka na egzamin ósmoklasisty 2027 – zagadnienia i test
• Przydawka – pytania i przykłady
• Rodzaje podmiotu – ćwiczenia
• Lektury na egzamin ósmoklasisty 2027 – lista, pytania i testy

Egzamin ósmoklasisty 2027 – wszystkie materiały z polskiego

Masz własne materiały od nauczyciela? Wgraj zdjęcie lub PDF i wygeneruj test albo Fiszki. Wygeneruj test za darmo

Sprawdź się – mini-quiz z artykułu

1. Na jakie pytania odpowiada orzeczenie?

   • A) co robi? co się z nim dzieje? w jakim jest stanie?
   • B) kto? co?
   • C) jaki? który? czyj?
   • D) gdzie? kiedy? jak?

2. Które zdanie ma orzeczenie imienne?

   • A) Tata jest lekarzem.
   • B) Tata jest w pracy.
   • C) Tata pracuje w szpitalu.
   • D) Tata będzie pracował.

3. Jakie jest orzeczenie w zdaniu „Jutro będziemy pisać sprawdzian”?

   • A) będziemy pisać
   • B) będziemy
   • C) pisać
   • D) sprawdzian

4. Co jest łącznikiem w zdaniu „Kuba został kapitanem”?

   • A) został
   • B) kapitanem
   • C) Kuba
   • D) został kapitanem

5. Jakim rodzajem orzeczenia jest „Ola jest w szkole”?

   • A) czasownikowe
   • B) imienne
   • C) to zdanie bez orzeczenia
   • D) orzecznik

6. Co jest orzecznikiem w zdaniu „Niebo było szare”?

   • A) szare
   • B) było
   • C) niebo
   • D) było szare

7. Która forma NIE może być samodzielnym orzeczeniem?

   • A) czytać
   • B) czyta
   • C) czytali
   • D) będzie czytał

8. Jaką częścią mowy jest orzecznik w zdaniu „Ta książka jest moja”?

   • A) zaimkiem
   • B) rzeczownikiem
   • C) czasownikiem
   • D) przysłówkiem

9. Czym jest „szary” w zdaniu „Szary kot śpi”?

   • A) przydawką
   • B) orzecznikiem
   • C) łącznikiem
   • D) okolicznikiem

10. Od której części zdania zaczyna się rozbiór?

    • A) od orzeczenia
    • B) od przydawki
    • C) od okolicznika
    • D) od dopełnienia

Odpowiedzi i wyjaśnienia zobaczysz po rozwiązaniu quizu na stronie.

Najczęściej zadawane pytania

Czym różni się orzeczenie czasownikowe od imiennego?

Czasownikowe to sama osobowa forma czasownika (np. czyta). Imienne składa się z łącznika (być, zostać, stać się) i orzecznika, który mówi, kim lub jaki jest podmiot (np. jest lekarzem).

Co to jest łącznik?

Łącznik to osobowa forma czasownika być, zostać lub stać się w orzeczeniu imiennym. Sam nie niesie znaczenia — łączy podmiot z orzecznikiem.

Co to jest orzecznik?

Orzecznik to druga część orzeczenia imiennego: rzeczownik, przymiotnik, liczebnik lub zaimek odpowiadający na pytania kim jest? czym jest? jaki jest?

Czy „jest w domu” to orzeczenie imienne?

Nie. Jest znaczy tu przebywa, więc to orzeczenie czasownikowe, a w domu to okolicznik miejsca.

Od czego zacząć szukanie orzeczenia?

Od czasownika w formie osobowej — takiego, z którego da się odczytać osobę i czas. Bezokolicznik nie jest orzeczeniem.

Uczysz się z tego tematu? Z własnych notatek, zdjęcia lub PDF wygeneruj test albo Fiszki do powtórek.

Polecane wpisy

• Przydawka – pytania, przykłady i ćwiczenia z odpowiedziami
• Dopełnienie – jak rozpoznać, pytania przypadków i ćwiczenia
• Podmiot i orzeczenie – ćwiczenia z odpowiedziami
• Rodzaje podmiotu – przykłady, ćwiczenia i test (gramatyczny, logiczny, domyślny, szeregowy)