Części zdania – ćwiczenia i karta pracy z odpowiedziami

Najważniejsze w 30 sekund

• Rozbiór zdania zawsze zaczynaj od orzeczenia, potem szukaj podmiotu pytaniem kto? co?
• Przydawka określa rzeczownik, dopełnienie uzupełnia czasownik, a okolicznik mówi gdzie, kiedy, jak lub dlaczego.
• Część mowy to nie to samo co część zdania — przymiotnik „piękny" pełni w zdaniu funkcję przydawki.
• Najlepiej ćwiczyć na krótkich zdaniach, zawsze tą samą kolejnością: orzeczenie → podmiot → pozostałe określenia.

Powtórka: wszystkie części zdania – definicja i metoda

Powtórka łączy pięć części zdania w jednym zdaniu. Każde zadanie wymaga rozpoznania kilku funkcji naraz albo odróżnienia dwóch mylonych części. Najpierw zawsze znajdź orzeczenie, potem podmiot, a dopiero na końcu określenia i to, od czego zależą.

1. Orzeczenie: co się dzieje? (czasownik w formie osobowej albo łącznik + orzecznik).
2. Podmiot: kto? co? wykonuje czynność (mianownik, zgoda z orzeczeniem).
3. Przydawka: określa rzeczownik (jaki? który? czyj? ile?).
4. Dopełnienie: uzupełnia czasownik i nazywa przedmiot czynności (przypadki zależne).
5. Okolicznik: określa czasownik i podaje okoliczności (gdzie? kiedy? jak? po co? dlaczego?).

3 rozwiązane przykłady

1. „Mój starszy brat w sobotę naprawił rower sąsiadki.”

   Odpowiedź: Orz.: naprawił; pod.: brat; przyd.: mój, starszy, sąsiadki; dop.: rower; okol.: w sobotę (czasu).

   Rozumowanie: „Mój” i „starszy” określają brata, „sąsiadki” – rower (czyj?). „Rower” to przedmiot naprawy, „w sobotę” – czas czynności.

2. „Przy ognisku dzieci słuchały opowieści leśniczego.”

   Odpowiedź: Orz.: słuchały; pod.: dzieci; dop.: opowieści; przyd.: leśniczego; okol.: przy ognisku (miejsca).

   Rozumowanie: Słuchały czego? – opowieści (dopełnienie w dopełniaczu). Czyjej opowieści? – leśniczego (przydawka). Gdzie? – przy ognisku.

3. „Nasza wychowawczyni jest bardzo wymagająca.”

   Odpowiedź: Orz. imienne: jest wymagająca; pod.: wychowawczyni; przyd.: nasza; okol.: bardzo (stopnia, określa orzecznik).

   Rozumowanie: „Wymagająca” łączy się z łącznikiem „jest” – to orzecznik, nie przydawka. „Bardzo” określa przymiotnik „wymagająca”.

Quiz i 25 zadań

Quiz 10 zadań z tego zestawu rozwiążesz online bez logowania; PDF z 25 zadaniami ma klucz na osobnych stronach.

1. [podstawowe] „Wesoła dziewczynka zbierała kasztany w parku.” Jaką funkcję pełni „wesoła”?

   • A) podmiot
   • B) przydawka
   • C) orzecznik
   • D) okolicznik

2. [podstawowe] W tym samym zdaniu „kasztany” to:

   • A) podmiot
   • B) dopełnienie
   • C) przydawka
   • D) okolicznik

3. [podstawowe] „W parku” w zdaniu o dziewczynce to:

   • A) dopełnienie
   • B) przydawka
   • C) okolicznik miejsca
   • D) podmiot

4. [podstawowe] Która para zawiera dwie główne części zdania?

   • A) przydawka i dopełnienie
   • B) podmiot i orzeczenie
   • C) okolicznik i przydawka
   • D) dopełnienie i okolicznik

5. [podstawowe] Która część zdania określa rzeczownik?

   • A) dopełnienie
   • B) okolicznik
   • C) przydawka
   • D) orzeczenie

6. [podstawowe] „Wczoraj Tomek dał mi swoją piłkę.” Ile jest w tym zdaniu dopełnień?

   • A) jedno
   • B) dwa
   • C) trzy
   • D) żadne

7. [podstawowe] Która część zdania odpowiada na pytania przypadków zależnych i uzupełnia czasownik?

   • A) podmiot
   • B) dopełnienie
   • C) przydawka
   • D) okolicznik

8. [podstawowe] „Babcia upiekła pyszne ciasto.” Wskaż parę: podmiot – orzeczenie.

   • A) babcia – upiekła
   • B) ciasto – upiekła
   • C) pyszne – ciasto
   • D) babcia – ciasto

9. [podstawowe] „Przed domem rośnie stara lipa.” Jaką funkcję pełni „lipa”?

   • A) dopełnienie
   • B) podmiot
   • C) okolicznik
   • D) przydawka

10. [podstawowe] W zdaniu o lipie „przed domem” to:

    • A) okolicznik miejsca
    • B) przydawka
    • C) dopełnienie
    • D) orzecznik

11. [praktyczne] Porównaj: (1) „Ten film jest nudny”, (2) „Ten nudny film się skończył”. Jak różni się funkcja „nudny”?

    • A) W obu to przydawka
    • B) (1) orzecznik, (2) przydawka
    • C) (1) przydawka, (2) orzecznik
    • D) W obu to orzecznik

12. [praktyczne] Porównaj: (1) „Myślę o morzu”, (2) „Pływam w morzu”. Funkcje wyrażeń z „morze” to:

    • A) (1) dopełnienie, (2) okolicznik miejsca
    • B) (1) okolicznik, (2) dopełnienie
    • C) oba to okoliczniki
    • D) oba to dopełnienia

13. [praktyczne] Porównaj: (1) „Widzę książkę”, (2) „Książka leży”. Funkcje wyrazu „książka/książkę”:

    • A) (1) podmiot, (2) dopełnienie
    • B) (1) dopełnienie, (2) podmiot
    • C) oba to podmioty
    • D) oba to dopełnienia

14. [praktyczne] „Ola z klasy obok pożyczyła mi zeszyt do matematyki.” Ile przydawek jest w zdaniu?

    • A) jedna
    • B) dwie
    • C) trzy
    • D) żadna

15. [praktyczne] W zdaniu „Wieczorem pies długo szczekał na listonosza” – która para jest poprawna?

    • A) „na listonosza” – okolicznik; „długo” – dopełnienie
    • B) „na listonosza” – dopełnienie; „długo” – okolicznik czasu
    • C) „wieczorem” – przydawka
    • D) „pies” – dopełnienie

16. [praktyczne] Który zestaw opisuje zdanie „Grzmiało całą noc”?

    • A) podmiot: noc
    • B) zdanie bezpodmiotowe; orz.: grzmiało; okol. czasu: całą noc
    • C) podmiot domyślny: ono
    • D) dopełnienie: noc

17. [praktyczne] W zdaniu „Nasi sąsiedzi zostali ratownikami” – co jest orzecznikiem?

    • A) nasi
    • B) sąsiedzi
    • C) zostali
    • D) ratownikami

18. [praktyczne] „Z powodu choroby Kasia nie przyszła na urodziny kuzynki.” Funkcja „kuzynki”:

    • A) dopełnienie
    • B) przydawka
    • C) okolicznik
    • D) podmiot logiczny

19. [praktyczne] W tym samym zdaniu „z powodu choroby” to:

    • A) okolicznik przyczyny
    • B) okolicznik sposobu
    • C) dopełnienie
    • D) przydawka

20. [praktyczne] „Uczniowie klasy szóstej przygotowali przedstawienie dla rodziców.” Funkcja „dla rodziców”:

    • A) okolicznik miejsca
    • B) dopełnienie (dla kogo?)
    • C) podmiot
    • D) orzecznik

21. [trudniejsze] Który wyraz w zdaniu „Bardzo dumna mama przytuliła zwycięzcę konkursu” określa przymiotnik?

    • A) bardzo
    • B) dumna
    • C) konkursu
    • D) zwycięzcę

22. [trudniejsze] W zdaniu „Nie było dziś w szkole pani od plastyki” podmiotem jest:

    • A) pani (podmiot logiczny w dopełniaczu)
    • B) szkole
    • C) plastyki
    • D) zdanie jest bezpodmiotowe

23. [trudniejsze] Wskaż zdanie, w którym wyrażenie „z babcią” jest przydawką.

    • A) Pojechałem z babcią nad morze.
    • B) Zdjęcie z babcią wisi w pokoju.
    • C) Rozmawiałem z babcią.
    • D) Grałem z babcią w karty.

24. [trudniejsze] Część mowy a część zdania: w zdaniu „Czytanie rozwija wyobraźnię” wyraz „czytanie” to:

    • A) czasownik pełniący funkcję orzeczenia
    • B) rzeczownik pełniący funkcję podmiotu
    • C) rzeczownik pełniący funkcję dopełnienia
    • D) przysłówek pełniący funkcję okolicznika

25. [trudniejsze] Ile różnych części zdania występuje w „Młody bocian ostrożnie wylądował na dachu stodoły”?

    • A) trzy
    • B) cztery
    • C) pięć
    • D) dwie

Klucz z wyjaśnieniami

1. „Wesoła dziewczynka zbierała kasztany w parku.” Jaką funkcję pełni „wesoła”? – B) przydawka Określa rzeczownik „dziewczynka” (jaka?) bezpośrednio, bez łącznika.
2. W tym samym zdaniu „kasztany” to: – B) dopełnienie Zbierała co? – kasztany: przedmiot czynności w bierniku.
3. „W parku” w zdaniu o dziewczynce to: – C) okolicznik miejsca Gdzie zbierała? – w parku. Zastąpimy słowem „tam”.
4. Która para zawiera dwie główne części zdania? – B) podmiot i orzeczenie Podmiot i orzeczenie tworzą związek główny – pozostałe części są określeniami.
5. Która część zdania określa rzeczownik? – C) przydawka Dopełnienie i okolicznik określają zwykle czasownik.
6. „Wczoraj Tomek dał mi swoją piłkę.” Ile jest w tym zdaniu dopełnień? – B) dwa Dał komu? – mi; dał co? – piłkę. „Swoją” to przydawka, „wczoraj” – okolicznik czasu.
7. Która część zdania odpowiada na pytania przypadków zależnych i uzupełnia czasownik? – B) dopełnienie To definicja dopełnienia; okolicznik odpowiada na pytania o okoliczności.
8. „Babcia upiekła pyszne ciasto.” Wskaż parę: podmiot – orzeczenie. – A) babcia – upiekła Kto upiekł? – babcia. Ciasto to dopełnienie, a „pyszne” – przydawka.
9. „Przed domem rośnie stara lipa.” Jaką funkcję pełni „lipa”? – B) podmiot Co rośnie? – lipa (mianownik, zgoda z orzeczeniem).
10. W zdaniu o lipie „przed domem” to: – A) okolicznik miejsca Gdzie rośnie? – przed domem.
11. Porównaj: (1) „Ten film jest nudny”, (2) „Ten nudny film się skończył”. Jak różni się funkcja „nudny”? – B) (1) orzecznik, (2) przydawka W (1) „nudny” łączy się z łącznikiem „jest”, w (2) bezpośrednio określa rzeczownik.
12. Porównaj: (1) „Myślę o morzu”, (2) „Pływam w morzu”. Funkcje wyrażeń z „morze” to: – A) (1) dopełnienie, (2) okolicznik miejsca „O morzu” to temat myślenia (o czym?), „w morzu” – miejsce czynności (gdzie?).
13. Porównaj: (1) „Widzę książkę”, (2) „Książka leży”. Funkcje wyrazu „książka/książkę”: – B) (1) dopełnienie, (2) podmiot W (1) biernik – przedmiot czynności; w (2) mianownik, z którym zgadza się orzeczenie.
14. „Ola z klasy obok pożyczyła mi zeszyt do matematyki.” Ile przydawek jest w zdaniu? – B) dwie Która Ola? – z klasy obok; jaki zeszyt? – do matematyki. Oba wyrażenia przyimkowe określają rzeczowniki.
15. W zdaniu „Wieczorem pies długo szczekał na listonosza” – która para jest poprawna? – B) „na listonosza” – dopełnienie; „długo” – okolicznik czasu Szczekał na kogo? – na listonosza (przedmiot czynności). Jak długo? – długo.
16. Który zestaw opisuje zdanie „Grzmiało całą noc”? – B) zdanie bezpodmiotowe; orz.: grzmiało; okol. czasu: całą noc Zjawisko atmosferyczne bez wykonawcy; „całą noc” odpowiada na pytanie jak długo?, a „całą” w środku określa rzeczownik „noc”.
17. W zdaniu „Nasi sąsiedzi zostali ratownikami” – co jest orzecznikiem? – D) ratownikami Kim zostali sąsiedzi? – ratownikami. Łącznik „zostali” + orzecznik tworzą orzeczenie imienne.
18. „Z powodu choroby Kasia nie przyszła na urodziny kuzynki.” Funkcja „kuzynki”: – B) przydawka Czyje urodziny? – kuzynki. Określa rzeczownik „urodziny”, który sam jest częścią okolicznika miejsca/celu „na urodziny”.
19. W tym samym zdaniu „z powodu choroby” to: – A) okolicznik przyczyny Dlaczego nie przyszła? – z powodu choroby.
20. „Uczniowie klasy szóstej przygotowali przedstawienie dla rodziców.” Funkcja „dla rodziców”: – B) dopełnienie (dla kogo?) Dla kogo przygotowali? – dla rodziców: odbiorcy czynności. „Klasy szóstej” to przydawki do „uczniowie”.
21. Który wyraz w zdaniu „Bardzo dumna mama przytuliła zwycięzcę konkursu” określa przymiotnik? – A) bardzo „Bardzo” określa przymiotnik „dumna” (w jakim stopniu?) – to okolicznik stopnia. „Dumna” to przydawka przy „mama”, „konkursu” – przydawka przy „zwycięzcę”.
22. W zdaniu „Nie było dziś w szkole pani od plastyki” podmiotem jest: – A) pani (podmiot logiczny w dopełniaczu) Kogo nie było? – pani: forma dopełniacza, orzeczenie „nie było” nie zgadza się z nią. „Od plastyki” określa „pani” – to przydawka.
23. Wskaż zdanie, w którym wyrażenie „z babcią” jest przydawką. – B) Zdjęcie z babcią wisi w pokoju. „Z babcią” mówi, jakie jest zdjęcie – zależy od rzeczownika. W pozostałych zależy od czasownika (dopełnienie).
24. Część mowy a część zdania: w zdaniu „Czytanie rozwija wyobraźnię” wyraz „czytanie” to: – B) rzeczownik pełniący funkcję podmiotu „Czytanie” to rzeczownik odczasownikowy (część mowy), a w tym zdaniu pełni funkcję podmiotu (część zdania). Orzeczeniem jest „rozwija”.
25. Ile różnych części zdania występuje w „Młody bocian ostrożnie wylądował na dachu stodoły”? – B) cztery Orzeczenie (wylądował), podmiot (bocian), przydawka (młody, stodoły), okolicznik (ostrożnie – sposobu, na dachu – miejsca). Dopełnienia brak – razem cztery rodzaje.

5 najczęstszych pomyłek

1. Zaczynanie analizy od pierwszego wyrazu zamiast od orzeczenia.
2. Przypisywanie funkcji tylko na podstawie przypadka lub pytania pomocniczego, bez sprawdzenia, od czego wyraz zależy.
3. Mylenie orzecznika z przydawką i dopełnienia z okolicznikiem.
4. Utożsamianie części mowy z częścią zdania (rzeczownik nie zawsze jest podmiotem).
5. Pomijanie określeń wewnątrz innych określeń (przydawka przy rzeczowniku w okoliczniku).

Powtórka i mylone pojęcia

• Podmiot – 20 zadań
• Orzeczenie – 20 zadań
• Przydawka – 20 zadań
• Dopełnienie – 20 zadań
• Okolicznik – 20 zadań
• Rozbiór zdania – 15 pełnych analiz
• Zrób fiszki z własnych notatek

Powiązane tematy

• Części zdania – tabela i sprawdzian klasa 6
• Rozbiór zdania – ćwiczenia
• Podmiot i orzeczenie

Sprawdź się – mini-quiz z artykułu

1. W zdaniu „Kasia czyta ciekawą książkę" orzeczeniem jest:

   • A) Kasia
   • B) czyta
   • C) ciekawą
   • D) książkę

2. Który wyraz w zdaniu „Czerwony autobus podjechał na przystanek" jest przydawką?

   • A) autobus
   • B) podjechał
   • C) czerwony
   • D) na przystanek

3. W zdaniu „Dzieci bawią się w ogrodzie" wyrażenie „w ogrodzie" to:

   • A) dopełnienie
   • B) okolicznik miejsca
   • C) przydawka
   • D) podmiot

4. Od czego najlepiej zacząć rozbiór zdania?

   • A) Od podmiotu
   • B) Od przydawki
   • C) Od orzeczenia
   • D) Od okolicznika

5. Wyraz „piękny" w zdaniu „Piękny dom stoi przy ulicy" pełni funkcję:

   • A) przydawki
   • B) orzeczenia
   • C) dopełnienia
   • D) okolicznika

6. Jaki podmiot jest w „Nie było prądu”?

   • A) logiczny
   • B) gramatyczny
   • C) domyślny
   • D) szeregowy

7. Czym jest „przed szkołą” w „Spotkamy się przed szkołą”?

   • A) okolicznikiem miejsca
   • B) dopełnieniem
   • C) przydawką
   • D) podmiotem

8. Czym jest „mimo zmęczenia”?

   • A) okolicznikiem przyzwolenia
   • B) okolicznikiem przyczyny
   • C) dopełnieniem
   • D) przydawką

Odpowiedzi i wyjaśnienia zobaczysz po rozwiązaniu quizu na stronie.

Najczęściej zadawane pytania

Jakie są najważniejsze części zdania?

Podmiot, orzeczenie, przydawka, dopełnienie i okolicznik.

Od czego zacząć rozbiór zdania?

Najlepiej od znalezienia orzeczenia, a następnie podmiotu.

Czy podmiot zawsze występuje w zdaniu?

Nie. W języku polskim istnieją również zdania bezpodmiotowe i zdania z podmiotem domyślnym.

Jak odróżnić dopełnienie od okolicznika?

Dopełnienie najczęściej uzupełnia znaczenie czasownika, natomiast okolicznik informuje np. gdzie, kiedy lub jak odbywa się czynność.

Czy przydawka zawsze jest przymiotnikiem?

Nie. Przydawką mogą być również inne części mowy.

Jak najlepiej ćwiczyć części zdania?

Analizując wiele krótkich zdań i zawsze stosując tę samą kolejność rozbioru.

Uczysz się z tego tematu? Z własnych notatek, zdjęcia lub PDF wygeneruj test albo Fiszki do powtórek.

Polecane wpisy

• Części zdania – pytania, tabela, 20 ćwiczeń z odpowiedziami (klasa 6)
• Podmiot i orzeczenie – ćwiczenia z odpowiedziami
• Przydawka – pytania, przykłady i ćwiczenia z odpowiedziami
• Wykres zdania – jak zrobić krok po kroku (ćwiczenia)