Części zdania – ćwiczenia z odpowiedziami

Podmiot, orzeczenie, przydawka, dopełnienie i okolicznik mogą wyglądać prosto, dopóki nie trzeba znaleźć ich w konkretnym zdaniu. Dlatego zamiast kolejnej definicji najlepiej zrobić kilka ćwiczeń i sprawdzić, czy naprawdę potrafisz rozpoznać poszczególne części zdania. Poniżej znajdziesz ćwiczenia z części zdania — od prostych przykładów do pełnego rozbioru.

Najważniejsze: części zdania odpowiadają na pytanie, jaką funkcję dany wyraz pełni w zdaniu. To nie to samo co części mowy.

Szybkie przypomnienie — jakie są części zdania?

Najważniejsze części zdania to:

• podmiot — kto? co?
• orzeczenie — co robi? co się z nim dzieje?
• przydawka — jaki? jaka? jakie? czyj? który?
• dopełnienie — kogo? czego? komu? czemu? kogo? co?
• okolicznik — gdzie? kiedy? jak? dlaczego? po co?

Przykład: „Mały chłopiec szybko pobiegł do szkoły."

• chłopiec — podmiot
• pobiegł — orzeczenie
• mały — przydawka
• szybko — okolicznik sposobu
• do szkoły — okolicznik miejsca

Jeśli potrzebujesz pełnej instrukcji krok po kroku, zobacz artykuł o rozbiorze zdania.

Ćwiczenie 1. Znajdź podmiot i orzeczenie

Wskaż podmiot i orzeczenie.

1. Kasia czyta ciekawą książkę.
2. Pies śpi na dywanie.
3. Moi rodzice wrócili późno.
4. Samochód zatrzymał się przed domem.
5. Uczniowie rozwiązują trudne zadanie.

Odpowiedzi:

1. Kasia — podmiot, czyta — orzeczenie
2. pies — podmiot, śpi — orzeczenie
3. rodzice — podmiot, wrócili — orzeczenie
4. samochód — podmiot, zatrzymał się — orzeczenie
5. uczniowie — podmiot, rozwiązują — orzeczenie

Ćwiczenie 2. Znajdź przydawkę

W każdym zdaniu wskaż wyraz określający rzeczownik.

1. Czerwony autobus podjechał na przystanek.
2. Nowa nauczycielka weszła do klasy.
3. Tomek kupił sportowe buty.
4. Wysoki budynek stoi przy rynku.
5. Moja siostra uczy się angielskiego.

Odpowiedzi: czerwony, nowa, sportowe, wysoki, moja — wszystkie te wyrazy pełnią funkcję przydawki.

Ćwiczenie 3. Dopełnienie czy okolicznik?

1. Ola czyta książkę.
2. Spotkamy się jutro.
3. Tata naprawia rower.
4. Dzieci bawią się w ogrodzie.
5. Ania mówiła cicho.

Odpowiedzi:

1. książkę — dopełnienie
2. jutro — okolicznik czasu
3. rower — dopełnienie
4. w ogrodzie — okolicznik miejsca
5. cicho — okolicznik sposobu

Dobry sposób: najpierw znajdź podmiot i orzeczenie. Dopiero później szukaj określeń podmiotu, orzeczenia i pozostałych wyrazów.

Ćwiczenie 4. Pełny rozbiór zdania

Przeanalizuj zdanie: „Młody piłkarz szybko podał koledze piłkę."

Odpowiedź:

• piłkarz — podmiot
• podał — orzeczenie
• młody — przydawka
• szybko — okolicznik sposobu
• koledze — dopełnienie
• piłkę — dopełnienie

Ćwiczenie 5. Trudniejszy przykład

„Wczoraj moja starsza siostra kupiła mamie piękne kwiaty."

Odpowiedź:

• siostra — podmiot
• kupiła — orzeczenie
• moja, starsza — przydawki
• wczoraj — okolicznik czasu
• mamie — dopełnienie
• kwiaty — dopełnienie
• piękne — przydawka

Najczęstszy błąd: część mowy ≠ część zdania

Wyraz „piękny" może być przymiotnikiem jako część mowy. W zdaniu „Piękny dom stoi przy ulicy" wyraz „piękny" pełni funkcję przydawki.

Jeśli chcesz przećwiczyć ten drugi typ analizy, zobacz także artykuł o częściach mowy oraz szybkie testy z części zdania.

Jak ćwiczyć części zdania skuteczniej?

1. znajdź orzeczenie,
2. zapytaj „kto? co?",
3. znajdź podmiot,
4. znajdź określenia rzeczowników,
5. sprawdź dopełnienia,
6. znajdź informacje o miejscu, czasie i sposobie.

Jeżeli masz własne notatki albo fragment podręcznika, możesz zrobić zdjęcie materiału i wygenerować z niego test w generatorze testów. Po zalogowaniu dostępne jest obecnie 5 generowań dziennie bezpłatnie, bez konieczności podawania karty. Sprawdź też darmowy generator quizów i najczęściej zadawane pytania.

Podsumowanie

Najlepszym sposobem na opanowanie części zdania są ćwiczenia na konkretnych przykładach. Zapamiętaj przede wszystkim: podmiot — kto? co?, orzeczenie — co robi?, przydawka — określa rzeczownik, dopełnienie — uzupełnia znaczenie czasownika, a okolicznik mówi gdzie, kiedy, jak lub dlaczego.