Rozbiór zdania – ćwiczenia, 20 przykładów z odpowiedziami i test

Najważniejsze w 30 sekund

• Zacznij rozbiór zdania zawsze od orzeczenia, potem znajdź podmiot.
• Kolejność analizy: orzeczenie → podmiot → przydawki → dopełnienia → okoliczniki.
• Przydawka określa rzeczownik, dopełnienie uzupełnia czasownik, a okolicznik opisuje okoliczności.
• Rozbiór zdania to nie to samo co części mowy — funkcja wyrazu w zdaniu może być inna niż jego rodzaj.

Rozbiór zdania – 15 pełnych analiz – definicja i metoda

Rozbiór zdania (na części zdania) polega na nazwaniu funkcji każdego wyrazu i pokazaniu, od którego wyrazu zależy. Pracuj zawsze w tej samej kolejności: orzeczenie → podmiot → określenia → zależności. Wykres przydaje się przy dłuższych zdaniach, bo pokazuje, który wyraz określa który.

1. Orzeczenie: znajdź czasownik w formie osobowej (albo łącznik z orzecznikiem).
2. Podmiot: zapytaj orzeczenie kto? co? i sprawdź zgodę liczby i rodzaju.
3. Określenia: przy podmiocie i innych rzeczownikach szukaj przydawek, przy orzeczeniu – dopełnień i okoliczników.
4. Zależności: zapisz pary „wyraz nadrzędny → pytanie → wyraz podrzędny”.
5. Wykres: na górze podmiot i orzeczenie, pod nimi ich określenia, a pod określeniami – określenia określeń.

3 rozwiązane przykłady

1. „Mała Zosia rano karmiła głodne kaczki.”

   Odpowiedź: Orz.: karmiła; pod.: Zosia; przyd.: mała, głodne; dop.: kaczki; okol.: rano.

   Rozumowanie: Zosia → jaka? → mała; karmiła → co? → kaczki; kaczki → jakie? → głodne; karmiła → kiedy? → rano.

2. „Kierowca autobusu uprzejmie odpowiedział pasażerce.”

   Odpowiedź: Orz.: odpowiedział; pod.: kierowca; przyd.: autobusu; dop.: pasażerce; okol.: uprzejmie.

   Rozumowanie: Kierowca → czyj?/jaki? → autobusu; odpowiedział → komu? → pasażerce; odpowiedział → jak? → uprzejmie.

3. „Po burzy niebo stało się błękitne.”

   Odpowiedź: Orz. imienne: stało się błękitne; pod.: niebo; okol.: po burzy.

   Rozumowanie: Łącznik „stało się” + orzecznik „błękitne”; stało się → kiedy? → po burzy.

Quiz i 15 zadań

Quiz 10 zadań z tego zestawu rozwiążesz online bez logowania; PDF z 15 zadaniami ma klucz na osobnych stronach.

1. [podstawowe] „Stary zegar głośno tykał w kuchni.” Od którego wyrazu zależy „głośno”?

   • A) zegar
   • B) stary
   • C) tykał
   • D) w kuchni

2. [podstawowe] „Nasza klasa wygrała szkolny konkurs.” Funkcja wyrazu „konkurs”:

   • A) podmiot
   • B) dopełnienie
   • C) przydawka
   • D) okolicznik

3. [podstawowe] „W sobotę pojedziemy rowerami nad rzekę.” Jaki podmiot ma to zdanie?

   • A) rowerami
   • B) domyślny „my”
   • C) rzekę
   • D) bezpodmiotowe

4. [podstawowe] „Kasia napisała długi list do przyjaciółki.” Od którego wyrazu zależy „długi”?

   • A) Kasia
   • B) napisała
   • C) list
   • D) przyjaciółki

5. [podstawowe] „Mój dziadek jest emerytowanym nauczycielem.” Co tworzy orzeczenie?

   • A) jest
   • B) jest nauczycielem
   • C) dziadek jest
   • D) emerytowanym nauczycielem

6. [podstawowe] „Wczoraj wieczorem spadł pierwszy śnieg.” Podmiotem jest:

   • A) wczoraj
   • B) wieczorem
   • C) pierwszy
   • D) śnieg

7. [podstawowe] „Pies sąsiadów szczekał na przechodniów.” Funkcja „sąsiadów”:

   • A) dopełnienie
   • B) przydawka
   • C) podmiot
   • D) okolicznik

8. [praktyczne] „Zmęczeni turyści odpoczywali w cieniu wysokich drzew.” Wyraz „wysokich” określa:

   • A) turyści
   • B) odpoczywali
   • C) cieniu
   • D) drzew

9. [praktyczne] „Babcia opowiadała wnukom ciekawe historie z dzieciństwa.” Ile dopełnień ma orzeczenie?

   • A) jedno
   • B) dwa
   • C) trzy
   • D) żadne

10. [praktyczne] „Z powodu mgły samolot wylądował z dużym opóźnieniem.” „Z powodu mgły” to okolicznik:

    • A) sposobu
    • B) przyczyny
    • C) czasu
    • D) celu

11. [praktyczne] „Nie było dziś w szkole naszej wychowawczyni.” Jaki podmiot ma zdanie?

    • A) gramatyczny „szkole”
    • B) logiczny „wychowawczyni”
    • C) domyślny „ona”
    • D) zdanie bezpodmiotowe

12. [praktyczne] „Brat z siostrą szybko posprzątali swój pokój.” Dlaczego orzeczenie ma liczbę mnogą?

    • A) Bo „pokój” jest w l. mn.
    • B) Bo wykonawcami są dwie osoby: brat razem z siostrą
    • C) Bo podmiot jest domyślny
    • D) Bo „szybko” wymaga l. mn.

13. [trudniejsze] „Najmłodszy uczeń klasy szóstej został wybrany przewodniczącym samorządu.” Wyraz „szóstej” zależy od:

    • A) uczeń
    • B) klasy
    • C) został
    • D) samorządu

14. [trudniejsze] „Mimo zmęczenia zawodnicy biegli coraz szybciej do mety.” Wyraz „coraz” określa:

    • A) zawodnicy
    • B) biegli
    • C) szybciej
    • D) mety

15. [trudniejsze] „Zapach świeżo upieczonego chleba wypełnił całą piekarnię.” Wskaż podmiot.

    • A) chleba
    • B) zapach
    • C) piekarnię
    • D) upieczonego

Klucz z wyjaśnieniami

1. „Stary zegar głośno tykał w kuchni.” Od którego wyrazu zależy „głośno”? – C) tykał Analiza: Orz.: tykał. Pod.: zegar. Przyd.: stary (zegar jaki?). Okol.: głośno (tykał jak?), w kuchni (tykał gdzie?). „Głośno” to okolicznik sposobu – określa czasownik „tykał” (jak tykał?).
2. „Nasza klasa wygrała szkolny konkurs.” Funkcja wyrazu „konkurs”: – B) dopełnienie Analiza: Orz.: wygrała. Pod.: klasa. Przyd.: nasza (klasa czyja?), szkolny (konkurs jaki?). Dop.: konkurs (wygrała co?). Wygrała co? – konkurs (biernik, przedmiot czynności).
3. „W sobotę pojedziemy rowerami nad rzekę.” Jaki podmiot ma to zdanie? – B) domyślny „my” Analiza: Orz.: pojedziemy. Pod.: domyślny (my). Okol.: w sobotę (kiedy?), nad rzekę (dokąd?). Dop.: rowerami (czym? – narzędzie). Końcówka -emy wskazuje 1. osobę l. mn. „Rowerami” w szkolnym rozbiorze to dopełnienie (czym?), choć bywa też opisywane jako okolicznik sposobu.
4. „Kasia napisała długi list do przyjaciółki.” Od którego wyrazu zależy „długi”? – C) list Analiza: Orz.: napisała. Pod.: Kasia. Dop.: list (co?). Przyd.: długi (list jaki?), do przyjaciółki (list jaki? do kogo – określa rzeczownik). „Długi” to przydawka – określa rzeczownik „list”. Uwaga: „do przyjaciółki” można też powiązać z czasownikiem (napisała do kogo?) – obie analizy są dopuszczalne, jeśli uzasadnisz zależność.
5. „Mój dziadek jest emerytowanym nauczycielem.” Co tworzy orzeczenie? – B) jest nauczycielem Analiza: Orz. imienne: jest nauczycielem (łącznik + orzecznik). Pod.: dziadek. Przyd.: mój (dziadek czyj?), emerytowanym (nauczycielem jakim?). Łącznik „jest” + orzecznik „nauczycielem”. „Emerytowanym” określa orzecznik – to przydawka.
6. „Wczoraj wieczorem spadł pierwszy śnieg.” Podmiotem jest: – D) śnieg Analiza: Orz.: spadł. Pod.: śnieg. Przyd.: pierwszy (który?). Okol. czasu: wczoraj, wieczorem (kiedy?). Co spadło? – śnieg (mianownik). Szyk przestawny nie zmienia funkcji.
7. „Pies sąsiadów szczekał na przechodniów.” Funkcja „sąsiadów”: – B) przydawka Analiza: Orz.: szczekał. Pod.: pies. Przyd.: sąsiadów (pies czyj?). Dop.: na przechodniów (szczekał na kogo?). Czyj pies? – sąsiadów. Rzeczownik w dopełniaczu określa rzeczownik-podmiot.
8. „Zmęczeni turyści odpoczywali w cieniu wysokich drzew.” Wyraz „wysokich” określa: – D) drzew Analiza: Orz.: odpoczywali. Pod.: turyści. Przyd.: zmęczeni (turyści jacy?), drzew (w cieniu czego?), wysokich (drzew jakich?). Okol.: w cieniu (gdzie?). „Wysokich” to przydawka przy „drzew”, a „drzew” to przydawka przy „cieniu” – określenie określenia. Wykres pokazuje to jako trzy poziomy.
9. „Babcia opowiadała wnukom ciekawe historie z dzieciństwa.” Ile dopełnień ma orzeczenie? – B) dwa Analiza: Orz.: opowiadała. Pod.: babcia. Dop.: wnukom (komu?), historie (co?). Przyd.: ciekawe (historie jakie?), z dzieciństwa (historie jakie? skąd?). Opowiadała komu? – wnukom; co? – historie. „Z dzieciństwa” określa rzeczownik „historie”.
10. „Z powodu mgły samolot wylądował z dużym opóźnieniem.” „Z powodu mgły” to okolicznik: – B) przyczyny Analiza: Orz.: wylądował. Pod.: samolot. Okol.: z powodu mgły (dlaczego? – przyczyny), z opóźnieniem (jak? – sposobu). Przyd.: dużym (opóźnieniem jakim?). Dlaczego wylądował z opóźnieniem? – z powodu mgły.
11. „Nie było dziś w szkole naszej wychowawczyni.” Jaki podmiot ma zdanie? – B) logiczny „wychowawczyni” Analiza: Orz.: nie było. Pod. logiczny: wychowawczyni (kogo nie było? – dopełniacz). Przyd.: naszej. Okol.: dziś (kiedy?), w szkole (gdzie?). Wykonawca stoi w dopełniaczu, a orzeczenie ma formę nijaką – to podmiot logiczny.
12. „Brat z siostrą szybko posprzątali swój pokój.” Dlaczego orzeczenie ma liczbę mnogą? – B) Bo wykonawcami są dwie osoby: brat razem z siostrą Analiza: Orz.: posprzątali. Pod.: brat (z siostrą – w wielu podręcznikach podmiot towarzyszący; orzeczenie w l. mn.). Okol.: szybko (jak?). Dop.: pokój (co?). Przyd.: swój. Liczba mnoga pokazuje, że „z siostrą” współtworzy grupę wykonawców. Szkolne podręczniki nazywają to podmiotem towarzyszącym; inne analizy traktują „z siostrą” jako dopełnienie – w odpowiedzi warto podać uzasadnienie.
13. „Najmłodszy uczeń klasy szóstej został wybrany przewodniczącym samorządu.” Wyraz „szóstej” zależy od: – B) klasy Analiza: Orz.: został wybrany (strona bierna). Pod.: uczeń. Przyd.: najmłodszy, klasy (uczeń jakiej klasy?), szóstej (klasy której?), samorządu (przewodniczącym czego?). Dop.: przewodniczącym (kim? – kim go wybrano). Której klasy? – szóstej. To przydawka przy „klasy”, która sama jest przydawką przy „uczeń”.
14. „Mimo zmęczenia zawodnicy biegli coraz szybciej do mety.” Wyraz „coraz” określa: – C) szybciej Analiza: Orz.: biegli. Pod.: zawodnicy. Okol.: mimo zmęczenia (przyzwolenia), szybciej (jak? – sposobu), coraz (w jakim stopniu? – określa „szybciej”), do mety (dokąd?). „Coraz” określa przysłówek „szybciej” – okolicznik może zależeć od innego okolicznika.
15. „Zapach świeżo upieczonego chleba wypełnił całą piekarnię.” Wskaż podmiot. – B) zapach Analiza: Orz.: wypełnił. Pod.: zapach. Przyd.: chleba (zapach czego?), upieczonego (chleba jakiego?), całą (piekarnię jaką?). Okol.: świeżo (upieczonego jak? kiedy?). Dop.: piekarnię (co?). Co wypełniło? – zapach (mianownik, zgoda z „wypełnił”). „Chleba” jest tylko przydawką – częsty błąd to uznanie go za wykonawcę.

5 najczęstszych pomyłek

1. Zaczynanie rozbioru od podmiotu bez znalezienia orzeczenia – przy szyku przestawnym prowadzi to do pomyłek.
2. Podłączanie przydawki do złego rzeczownika w dłuższych zdaniach (wysokich → drzew, nie → cieniu).
3. Pomijanie określeń określeń: okolicznik może określać przymiotnik lub przysłówek (bardzo, coraz).
4. Przypisywanie funkcji tylko na podstawie przypadka zamiast zależności.
5. Mylenie rozbioru na części zdania z rozbiorem na części mowy.

Powtórka i mylone pojęcia

• Wykres zdania krok po kroku
• Powtórka: wszystkie części zdania (25 zadań)
• Części zdania – tabela i diagnostyka
• Części mowy a części zdania
• Zrób fiszki z własnych notatek

Zobacz też – Egzamin ósmoklasisty

• Gramatyka na egzamin ósmoklasisty 2027 – zagadnienia i test
• Części mowy a części zdania – jak ich nie mylić
• Części zdania – podmiot, orzeczenie, przydawka, dopełnienie, okolicznik
• Lektury na egzamin ósmoklasisty 2027 – lista, pytania i testy

Egzamin ósmoklasisty 2027 – wszystkie materiały z polskiego

Masz własne materiały od nauczyciela? Wgraj zdjęcie lub PDF i wygeneruj test albo Fiszki. Wygeneruj test za darmo

Powiązane tematy

• Rozbiór na części mowy i części zdania
• Części zdania – tabela

Sprawdź się – mini-quiz z artykułu

1. Od czego najlepiej zacząć rozbiór zdania?

   • A) od podmiotu
   • B) od orzeczenia
   • C) od przydawki
   • D) od okolicznika

2. Po znalezieniu orzeczenia szukamy:

   • A) dopełnienia
   • B) okolicznika
   • C) podmiotu
   • D) przydawki

3. W zdaniu „Mała dziewczynka szybko przeczytała książkę" słowo „mała" to:

   • A) podmiot
   • B) orzeczenie
   • C) przydawka
   • D) dopełnienie

4. W zdaniu „Młody zawodnik szybko zdobył punkt" słowo „szybko" to:

   • A) przydawka
   • B) okolicznik sposobu
   • C) dopełnienie
   • D) podmiot

5. W zdaniu „Przeczytała ciekawą książkę" słowo „książkę" to:

   • A) podmiot
   • B) orzeczenie
   • C) przydawka
   • D) dopełnienie

6. Jaki podmiot jest w zdaniu „Przybyło gości”?

   • A) logiczny
   • B) domyślny
   • C) szeregowy
   • D) gramatyczny

7. Ile części zdania ma zdanie „Grzmi”?

   • A) jedną – orzeczenie
   • B) dwie
   • C) trzy
   • D) żadnej

8. Jaką częścią zdania jest „szybko” w „Brat szybko zjadł obiad”?

   • A) okolicznikiem sposobu
   • B) przydawką
   • C) dopełnieniem
   • D) orzeczeniem

9. Jaki podmiot ma „Mama z tatą pojechali na zakupy”?

   • A) towarzyszący
   • B) logiczny
   • C) domyślny
   • D) brak podmiotu

10. Jaką częścią mowy jest „brat”, a jaką częścią zdania?

    • A) rzeczownik – podmiot
    • B) rzeczownik – dopełnienie
    • C) przymiotnik – przydawka
    • D) czasownik – orzeczenie

Odpowiedzi i wyjaśnienia zobaczysz po rozwiązaniu quizu na stronie.

Najczęściej zadawane pytania

Od czego zacząć rozbiór zdania?

Najlepiej od orzeczenia.

Co znaleźć po orzeczeniu?

Podmiot.

Czy każde zdanie ma podmiot?

Nie. Podmiot może być domyślny albo zdanie może być bezpodmiotowe.

Jak odróżnić przydawkę od dopełnienia?

Przydawka określa najczęściej rzeczownik, a dopełnienie uzupełnia znaczenie czasownika.

Co to jest okolicznik?

Część zdania określająca m.in. miejsce, czas, sposób, cel lub przyczynę czynności.

Czy rozbiór zdania i części mowy to to samo?

Nie. Części mowy określają typ wyrazu, a części zdania jego funkcję.

Uczysz się z tego tematu? Z własnych notatek, zdjęcia lub PDF wygeneruj test albo Fiszki do powtórek.

Polecane wpisy

• Wykres zdania – jak zrobić krok po kroku (ćwiczenia)
• Dopełnienie – jak rozpoznać, pytania przypadków i ćwiczenia
• Rozbiór zdania – jak zrobić go dobrze i nie mylić części mowy z częściami zdania
• Podmiot i orzeczenie – ćwiczenia z odpowiedziami